مجموعه فعل و انفعالات زندگى انسان ، بر پايهء يك سلسله از حقوق ، استوار است . حقوقى كه اداى آن براى انسان واجب است و كوتاهى از مراعات آن ، در بسيارى از موارد گناه بوده و در بعضى موارد بسيار نكوهش شده است .
خداوند متعال براى نيل انسان به سعادت و رستگارى ، مجموعهاى از حقوق را به صورت قانون زندگى ، توسّط پيامبران خويش ، به خصوص حضرت خاتمالأنبياء ( ص ) ، ابلاغ فرموده است و از اين جهت كه ايفاى وظايف يا مراعات قوانين الهى ، نيك بختى دنيا و آخرت را براى آدمى به ارمغان مىآورد ، اداى حقوق را واجب برشمرده است . البته حقوق مستحبّ فراوانى هم وجود دارد كه موجب سعادت دنيا و آخرت مىشود ، ولى ما در اين مبحث در صدد بيان حقوق واجب هستيم .
حقوقى كه به عهدهء انسان است ، به دو قسم كلّى « حقّالله » و « حقّالنّاس » منقسم مىشود . همانطور كه از نام اين دو حق هويداست ، « حقّالله » مجموعه حقوقى است كه خداوند بر انسان دارد و « حقّالنّاس » حقوقى است كه انسانها بر يكديگر دارند .
پيمودن مسير سعادت و رسيدن به مقامات والاى عرفانى ، سرسختانه محتاج اداى حقوق خداوند و بندگان خداوند است و وجود يكى از اين دو حق در زندگى
سالك ، مانع بسيار بزرگ و قدرتمندى براى سلوك معنوى او محسوب مىشود .
سير و سلوك (منزله دوم: توبه) (فارسى) — صفحة 179
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٧٩