تضييع حقوق و عدم اداى وظايف مربوط به حقوق نامبرده ، يعنى انجام ندادن امرى كه از جانب حقتعالى براى انسان واجب دانسته شده است و از آن جهت كه نافرمانى امر خداوند است ، گناه محسوب مىشود . ضمن اين كه كوتاهى در اداى حق ، خود ظلم است و گناه بزرگى به شمار مىآيد .
بنابراين هر گناه يا لغزشى كه از انسان سر مىزند ، ناشى از زير پا نهادن حقّى از خداوند تعالى يا بندگان اوست و توبه از گناه ، يعنى توبه از تضييع « حقّالله » يا « حقّالنّاس » . در ادامه بهطور اختصار ، بهشرح اين حقوق و توبهء از آن پرداخته مىشود :
اقسام حقّ الله
تضييع حقّالله وقتى صورت مىپذيرد كه انسان واجبات الهى و به ويژه عباداتى مثل نماز ، روزه و حج را به جا نياورد ، يا مرتكب گناهانى همچون قماربازى ، شرابخوارى ، بدحجابى ، بىحجابى ، بىعفّتى ، بىغيرتى ، مصرف موادّ مخدّر و روانگردان ، ترويج موسيقى و . . . گردد . گناه حقّ الله ، بسيار بزرگ است ، ولى رحمت واسعهء پروردگار متعال اقتضاء مىكند كه توبهء از حقّ الله پذيرفته شود .
بنابر اين بندهاى كه مثلًا در مدّت عمر خويش سر به طاعت الهى فرو نياورده و با ذكر و نماز ، ذات بىهمتاى او را تسبيح و تحميد نكرده است و حتّى با گناهانى كه ذكر شد ، خداوند را نافرمانى كرده است ، اگر از گذشتهء خويش پشيمان شود و در مقابل خداوند تعالى حقيقتاً اظهار ندامت كند ، خداى رحمان و رحيم از حقّ خود مىگذرد و او را مىبخشايد . هرچند هريك از اين گناهان ، به خودى خود ، بزرگ است و بخشش آن باوركردنى نيست ؛ مثلًا كسى كه به نماز اهميّت نمىدهد و نماز را ضايع مىكند ، حتماً گمراه و بدبخت است ، امّا توبه و بازگشت به سوى حقتعالى ،
او را از شقاوت مىرهاند .