قسمت سوم از اراضى محياة بالعرض ، زمينهائى است كه به آن « فىء » گفته مىشود . قرآن شريف در سوره ى حشر آياتى مربوط به آن دارد . اراضى « فىء » عبارت از زمينهائى است كه اسلام بدون
جنگ و خونريزى بر آنها مسلط بشود و در لسان روايات از آن به « مالم يوجف عليه بخيل و لا ركاب » تعبير گرديده است . خيل و ركاب كه به معناى اسب سوارى و شتر سوارى است و كنايه از لشكر كشى و جنگ است و فرق « اراضى فىء » با « اراضى صلح » در اين است كه در اراضى صلح ، اسلام بواسطه ى لشكر كشى و جنگ بر آن زمينها تسلط يافته است ( نظير اراضى خيبر ) لكن در اراضى فىء آن زمينها بدون جنگيدن در اختيار مسلمانان قرار گرفته است ( نظير اراضى بنى نضير ) . طايفه بنى نضير خودشان اراضى را به مسلمين واگذار كردند . اين گونه زمينها از نظر قرآن و احاديث از جمله انفال و ملك دولت اسلامى است كه روايت در اين زمينه را قبلًا مطرح كرده ايم و اما قرآن آنجا كه مى فرمايد :
« ما افاء الله علي رسوله من اهل القري فلله و للرسول و لذي القربي و اليتامي و المساكين و ابن السبيل « 1 » » .
نيز همين ملكيت جهت را ثابت مىكند . البته چنين تصور نشود كه ايتام و مساكين و ابن سبيل هم استحقاق ملكيت فىء را داشته و در مالكيت آن دخيل مى باشند ، چه آنكه ذيل آيه بيان حكمت ؛ جعل حكم است . يعنى اول مالكيت فىء را مطرح مىكند و سپس موارد مصرف آن را بيان مى دارد كه ولى مسلمين ، پيامبر يا امام يا ولى فقيه
هامش
( 1 ) . سوره حشر آيه . 7