اس در آن زمان مردم معادن را براى مصارف شخصى و يا حتى فروش استخراج مى كردند و مانعى نداشتند . ما ضمن قبول اين سيره مى گوئيم سيره هيچ دلالتى ندارد بر اينكه معدن از مباحات اوليه و مشتركات باشد يا از انفال ، چه آنكه سيره اعم از هر دو است يعنى مىتواند از انفال باشد اما بخاطر عدم منع حكومت اسلامى و اجازه او در تصرف ، مردم بتوانند در آن تصرف كنند همانطوريكه در مورد اراضى موات قبلًا صحبت شد .
مرحوم صاحب جواهر دليل ديگر خويش را چنين بيان مى فرمايد :
« و لقوله تعالي : خلق لكم ما في الارض جميعاً » .
يعنى خداوند متعال زمين و هر چه در آن وجود دارد را براى شما آفريده است ، پس معدن از مشتركات است .
در اين مورد نيز بايد گفت آيه فوق هيچ منافاتى با انفال بودن معدن ندارد چه آنكه انفال نيز براى مردم و استفاده آنان آفريده شده است . سابقاً نيز بيان شد كه انفال ملك شخصى پيامبر يا امام نيست بلكه ملك جهت است براى استفاده حكومت اسلامى در راه مردم است و . . .
صاحب جواهر در ادامه بيان ادله خويش مى فرمايد :
« ولشدة احتياج الناس الي بعضها علي وجه يتوقف عليه معاشهم نحو الماء و النار و الكلاء »
، يعنى بدين جهت ما مى گوئيم معادن از مشتركات است كه مردم به بعضى از معادن به اندازه اى نيازمندند كه زندگى آنها متوقف بر استفاده از آن است .
به نظر ما اين نيز دليلى نيست كه بتواند مدعاى ايشان را ثابت كند چون ملاك در بحث نياز مردم نيست ،
احكام اقتصادى اسلام در مورد زمين (فارسى) — صفحة 106
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٠٦