د ) مرتبه « موقنين » . موقن به كسى گويند كه در آن راهى كه گمان و ظن و احتمال داشته باشد نرود كه آن هم داراى درجات و مراتبى است ، و يقين در معارف الهى به واسطه برهان و استدلال كسب نمىشود و حاصل نمىگردد بلكه محتاج عبوديت است . كلام الهى است كه :
؛
وَ اعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ
« 1 » عبوديت كن تا يقين پيدا كنى .
اين مرتبه هم خود داراى بى نهايت درجه است چنان كه امام صادق ( ع ) فرمودند :
« لانِهايَةَ بِزِيادَةِ الْيَقينَ عَلَى الأبَدِ وَ الْمُؤْمِنُونَ أيْضا مُتَفاوِتُونَ فى قُوَّةِ الْيَقينِ وَ ضَعْفِه فَمَنْ قَوِىَ مِنْهُمْ يَقينُهُ فَعَلامَتُهُ التَّبَرّى مِنَ الْحَوْلِ وَ الْقُوَّةِ الّا بِاللهِ وَ الاسْتِقامَةُ عَلى امْرِ الله وَ عِبادَتُهُ ظاهِراً وَ باطِناً قَدْ اسْتَوَتْ عِنْدَهُ حَالَةُ الْعَدَمِ وَ الْوُجُود وَ الزِّيادَةِ وَ النُّقْصان وَ الْمَدْحِ وَ الذَّمِّ وَ الْعِزِّ وَ الذُّلُّ لِانَّهُ يَرى كُلُّها مِنْ عَيْنٍ واحِدَةٍ ؛ « 2 »
زيادى يقين بى نهايت است و مؤمنان در قوى بودن و ضعيف بودن يقينشان با هم متفاوتند . لذا هر يك از آنها كه يقينش بيش تر باشد علامتش اين است كه از همه حول و قوه ها تبرّى مىجويد مگر حول و قوه خدا و بر فرمان خدا ايستادگى مىنمايد و در عبادت ظاهرى و باطنى او پايدارى مىكند . و هر دو حالت عدم و وجود ، زيادى و كمبود ، ستايش و سرزنش ، عزّت وخوارى برايش يكسان است زيرا همه را با يك چشم مىبيند . »
لذا در كافى آمده است كه اين دعا از امانتهاى پيامبران است :
« اللّهُمَّ انّى اسْئَلُكَ ايمانا تُباشِرُ بِه قَلْبى وَ يَقينا [ صادِقاً ] حَتّى اعْلَمُ انَّهُ لَنْ يُصيبَنى الّا ما كَتَبْتَ لى وَ رَضِّنى [ مِنَ الْعَيْشِ ] بِما قَسَمْتَ لى . [ يا ارْحَمَ الرّاحِمين ] ! ؛ « 3 »
خداوندا ! من از تو مىخواهم كه ايمانى به من ببخشى كه قلبم با آن مباشرت كند و يقين
هامش
( 1 ) . حجر ، آيه 99 .
( 2 ) . مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 199 ، ح 12737 ؛ بحارالانوار ، ج 67 ، ص 179 ، ( باب 52 ، اليقين و الصبر . . . ) ، ح 45 .
( 3 ) . كافى ، ج 2 ، ص 524 ، ( باب القول عند الإِصباح و . . . ) ، ح 10 ؛ كفعمى ، مصباح ، ص 294 ( الفصل الثلاثون فى أدعية . . . ) .