ج ) مرتبه « مخلِصين » . شكى هم نيست كه اخلاص هم خود داراى درجات و مراتبى است :
اول ، آن است كه : آدمى عملش را از همه شائبه ها و اوهام خالص و پاك گرداند و در حين عمل جز به خدا نظر نداشته باشد . و اين پايينترين درجه اخلاص است ، كه اگر چنين اخلاصى در عمل نباشد آن عمل باد هواست ، و فقها همگى بر اين كه چنين عملى باطل است اجماع دارند ، قرآن هم در رابطه با اين درجه از اخلاص فرموده است :
؛
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَ لَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ
« 1 » اى كسانى كه ايمان آورده ايد ! صدقه هايتان را با منت گذاشتن و دل آزارى باطل نكنيد . مثل آن كس كه مالش را انفاق مىكند تا به رخ مردم بكشد .
دوم ، آن است كه : عملش را - چه پيش از عمل ، چه در حين عمل و چه پس از آن - از همه انگيزه هاى دنيوى و اخروى بپيرايد و خالص گرداند . به عبارت ديگر اجرى براى عملش نخواهد .
از امام صادق ( ع ) است كه فرموده اند :
« ادْنى حَدِّ الاخْلاصِ بَذْلُ الْعَبْد طاقَتَهُ ثُمَّ لايَجْعَلُ لِعَمَلِهِ عِنْدَ اللهِ قَدْراً فَيُوجِبَ بِه عَلى رَبِّه مُكافاةً ؛ « 2 »
كمترين حد اخلاص آن است كه بنده تمام توان خود را به كار ببندد و در پيش خدا براى آن ، قدر و ارزشى قائل نباشد تا به خاطر آن خداوند را مورد بازخواست قرار دهد و او را مكافات نمايد . »
هامش
( 1 ) . بقره ، آيه 264 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 67 ، ص 245 ، ( باب 54 ، الاخلاص و معنى قربه تعالى ) ، ح 18 .