خداوند كسى را بيش از توانش تكليف نكرده است و هر چه خوبى براى خودش كسب كند به نفع اوست و هر چه بدى كسب كند به ضرر او خواهد بود . . . .
اين آيه نيز از آيات ارشادى است و چنان كه عقل هم حكم مىكند دلالت بر آن دارد كه هر آن چه استنادش به انسان درست نباشد و اكتسابى نباشد چه به نفع او باشد و چه به ضررش ، در حيطه اقتدار و توان او نيست و چيزى كه در توان كسى نباشد بدون شك عذاب هم بر آن مترتب نيست .
آيه زير هم ناظر بر همين مطلب است :
. . ؛
مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَ مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
« 1 » . . . ما تا پيامبرى نفرستاده باشيم قومى را عذاب نكردهايم .
البته دراين باب روايات كثيرى رسيده است كه جهت شرح و توضيح بيشتر رجوع شود به جلد دوم اصول كافى ، صفحه 463 .
فلاسفه و عرفا هم در اين مورد سخنانى دارند ، از جمله شيخ الرئيس - بوعلى سينا - در شفا و صدرالمتألهين در اسفار نيز سخن او را تأييد و تصديق كرده است كه ، انسان بر حسب جسم به سه گروه تقسيم مىشود :
يا كاملًا زيباست . يا كاملًا زشت است . و يا ما بين اين دو ، كه اكثريت مردم در اين گروه آخر جاى دارند .
بر حسب روح نيز بر سه گروه تقسيم مىشود :
گروهى « عنود و لجوج » هستند كه عذاب دردناك مختص آنهاست .
هامش
( 1 ) . اسراء ، آيه 15 .