؛
وَ كُلَّ إِنسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَاباً يَلْقَاهُ مَنْشُوراً مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا وَ لَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَ مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا
« 1 » سرنوشت هر انسانى را هم بر گردنش آويخته ايم كه در روز قيامت به صورت كارنامه اى برايش بيرون مىآوريم . آن را باز مىكند و مىبيند - به او مىگوييم - كارنامه خودت را بخوان . امروز ديگرخودت براى حساب رسى اعمال خودت كافى هستى . هر كس كه هدايت شد به نفع خودش راه پيدا كرده است ، هر كس هم كه راه را گم كرده به ضرر خودش راه را گم كرده است ، هيچ باربرى هم بار ديگرى را به دوش نخواهد كشيد .
اميرالمؤمنين على ( ع ) هم در اين جمله به همين التزام اشاره فرموده است : « والزمنى حكمك و بلائك » . « 2 » لذا آن چه كه راسل و امثال او كه در علم و فلسفه شهرت پيدا كرده اند و حال آن كه بويى از فلسفه و عرفان نبرده اند اشكال كرده اند ، كه چطور ممكن است خداوند تعالى براى گناه كوچكى بندگان را به شكنجه دردناى مبتلا كند اصلًا مسئله قابل توجهى نيست و جوابش آن است كه عذاب خداوند متعال وضعى نيست تا اشكالى بر آن وارد باشد بلكه عذاب او همان عمل است . اما به نحو عينيت و اتحاد .
نظير همين سؤال از امام صادق ( ع ) پرسيده شد و امام ( ع ) نيز در جواب فرمودند :
« انَّما خُلِّدَ اهْلُ النّارِ فِى النّارِ لِأَنَّ نِيّاتِهِمْ كانَتْ فِى الدُّنْيا انْ لَوْ خُلِّدُوا فيها انْ يَعْصُوا اللّهَ ابَدا وَ إنَّما خُلِّدَ اهْلُ الْجَنَّةِ فِى الْجَنَّةِ لِانَّ نِيّاتَهُمْ كانَتْ فِى الدُّنْيا انْ لَوْ بَقَوا فيها انْ يُطيعوا اللهَ ابَداً فَبِالنِّيّاتِ
هامش
( 1 ) . اسراء ، آيه 13 - 15 .
( 2 ) . مصباح المتهجد ، ص 844 .