مولوى هم در مثنوى به هر دو وجه تجسم عمل اشاره كرده است :
اى دريده پوستين يوسفان * گشته گرگان يك به يك خوهاى تو
زانكه مىبافى همه ساله ، بپوش * گر بخارى خسته اى خود كشته اى
چون ز دستت زخم بر مظلوم رست * آن سخن هاى چو مار و كژدمت
؛ گرگ برخيزى از اين خواب گران * مىدرانند از غضب اعضاى تو « 1 »
زان چه مىكارى همه روزه ، بنوش « 2 » * ور حرير و قز درى ، خود رشته اى
آن درختى گشت ازو زقّوم رست * مار و كژدم گشت و مى گيرد دمت « 3 »
خلاصه آن كه عمل اين دنيا ، به نحو عينى و مشهود در آخرت همراه آدمى خواهد بود . بلكه مىتوان گفت كه در همين دنيا نيز موجود است . ديده بصيرت مىخواهد تا چهره واقعى اعمال در اين دنيا مشاهده شود . لذا در آخرت چون ديده ها داراى بينش و بصيرت خواهند بود حقيقت مشهود خواهد شد . كلام الهى است :
. ؛
لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
« 4 » ديگر پرده از چشمت برداشتيم لذا امروز ديده ات كاملًا تيز بين است .
قرآن هم به اين عينيت اشاره فرموده است :
هامش
( 1 ) . مثنوى معنوى ، دفتر چهارم « اطوار و منازل خلقت آدمى از ابتدا » ، بيت 26 .
( 2 ) . مثنوى معنوى ، دفتر پنجم « حكايت آن درويشى كه در هرى غلامان . . . » ، بيت 17 .
( 3 ) . مثنوى معنوى ، دفتر سوم « جواب حمزه مر خلق را » .
( 4 ) . ق ، آيه 22 .