چون سخن حق بشنوند ، نيكوتر آن را عمل كنند ، آنان كسانى هستند كه خدا آنها را به لطف خاص خود هدايت فرموده و هم آنان به حقيقت ، خردمندان عالمند » .
بنابراين ، افراد عاقل كه عنايت خدا با آنها همراه است ، افرادى هستند كه به بركت عقلشان ، حرف خوب را از بد تميز مىدهند ، آنگاه خوب را مىگيرند و بد را رها مىكنند .
قرآن شريف ، مكرر و در موارد گوناگون ، بر عقل و استفاده ى از آن ، تأكيد و پافشارى فرموده ، به نحوى كه جملاتى نظير : افَلا تَعْقِلون ، افَلا تَتَذَكَّرون ، افَلا تَتَفَّكرون ، بسيار آمده است . يعنى قرآنكريم با تكرار اين تذكرات ، همه انسانها ، مخصوصاً نسل جوان را به استفاده از عقل و عاقبت انديشى در همه شئون زندگى دعوت مىكند و نتايج شوم نينديشيدن را يادآور مىشود .
تعقل و دورانديشى
در سوره ى شمس كه از نظر اخلاقى يكى از بهترين سورههاى قرآنست ، خداوند متعال ، پس از آنكه قضيه ى قوم ثمود و سرنوشت شوم آنان را بيان مىكند ، در آخر كار مىفرمايد :
وَ لا يَخافُ عُقْباها
« 1 » ، يعنى همه ى بدبختيهايى كه اين قوم بدان دچار گشتند ، بخاطر آن بود كه عاقبتانديش نبودند و از سرانجام عمل خويش بيمناك نگشتند .
از نمونههاى روشن عاقبتانديشى اين است كه : انسان وقتى مىخواهد چيزى بگويد ، اول فكر ند ، عاقبت آن را بسنجد ، هدف و نتيجه و تبعات آن را در نظر بگيرد ، اگر خوبست بگويد و انجام دهد و الا از گفتن و انجامش دست بردارد ، تا به راه سعادت رهنمون گردد .
در معارف روايى ، عقل وسيله پرهيز از گناه و دورى جستن از عيوب « 2 » ، و نيز وسيله
هامش
( 1 ) - سوره ى شمس / 15 .
( 2 ) - قال على ( ع ) : العاقل من تورّع عن الذنوب و تنزّه من العيوب ، غررالحكم / 68 .