خود ؛ يعنى تقوا :
« الّا مَن تابَ وَ امِنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَاولئك يُبَدِّلُ اللهُ سَيِّئاتِهِم حَسَناتٍ »
« 1 » ؛ يعنى هر چه گناه ، بزرگ و فراوان باشد ، اگر توبه كند ، پرونده سياه او نابود مىشود و پرونده درخشان جلو مى آيد . پرونده سياه يعنى گناهان گذشته و پرونده درخشان يعنى افتادن در راه و اصلاح خود . يعنى مراجعه از آن راه به اين راه و بر طبق اين راه عمل كردن : « وَ انَّ هَذا صِراطِى مُستَقيماً فَاتَّبِعوهُ وَ لا تتَّبِعوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُم ان سَبيلِهِ » . « 2 » در آيه ديگر مى فرمايد : يا رسول الله ! وقتى گناهكار مى آيد ، او را بپذير ؛ پذيرش عالى . سلام مرا هم به او برسان ، اما معناى توبه را هم برايش بگو : « وَ اذا جاءَكَ الَّذينَ يُومنونَ بِاياتِنا فَقُل سَلامٌ عَليكُم كَتَبَ رَبُّكُم عَلى نَفسِهِ الرَّحمةَ انَّهُ مَن عَمِلَ سُوءَاً بِجَهالَةٍ ثُمَ تابَ مِن بَعدِهِ وَ اصلَحَ فَانَّهُ غَفوُرٌ رَحيمٌ » « 3 » ؛ يعنى به او بگو توبه فقط پشيمانى از گذشته نيست . بگو توبه يك
حالت است . بگو توبه مركب از دو چيز است : پشيمانى از گذشته و اصلاح مافات . اهميت دادن به واجبات ، اجتناب از گناه و انجام مستحبات به اندازه اى كه به كارش ضرر نخورد .
و بالاخره در توبه علاوه بر اينكه انسان بايد از خداوند خجالت زده باشد ، بايد خود را مقصر بداند و به اندازه اى كه مىتواند ، به اندازه اى كه فراخور حالش باشد ، گذشته خود را اصلاح كند ؛ به اين مى گوييم توبه .
گناه ، مانع سير و سلوك
اگر گناه در زندگى انسان باشد ، مانع سير و سلوك و حركت به سوى الله است و يا او را از راه منحرف مىكند ؛ لااقل باعث در جا زدن او مىشود ؛ مثل كرم ابريشم در خود مى تند تا بميرد . يعنى اگر توبه يكى از ابزار ها باشد ، اگر به واسطه توبه بايد جلو رفت ، معنايش اين است كه گناه ، مانع است و در آيات فراوانى اين را تأييد مىكند : « اذا تُتلى عَلَيهِ آياتُنا قالَ اساطيرُ الاوَّلينَ » « 4 » ؛ « كَلَّا بَل رانَ عَلى قُلُوبِهِم ما كانُوا يَكسِبونَ كَلّا انَّهُم عَن رَبِّهِم يُومَئِذٍ
هامش
( 1 ) - مگر كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند كه خداوند گناهان آنها را به حسنات مبدل مىكند . ( فرقان / 70 )
( 2 ) - اين راه مستقيم من است . از آن پيروى كنيد و از راههاى پراكنده پيروى نكنيد كه شما را از طريق خود دور مى سازد . ( انعام / 153 )
( 3 ) - هر گاه كسانى كه به آيات ما ايمان دارند ، نزد تو آيند ، به آنها بگو : سلام بر شما ! پروردگارتان رحمت را بر خود فرض كرده ؛ هر كس از شما كار بدى از روى نادانى كند ، سپس توبه و اصلاح نمايد ، او آمرزنده مهربان است . ( انعام / 54 )
( 4 ) - هنگامى كه آيات ما بر او خوانده مىشود ، مى گويد اينها افسانه هاى خرافى پيشينيان است . ( قلم / 15 )