موجودات عالم وجود ، مطرح نيست . پس ما مسئوليت داريم ، اما با اختيار .
« انّا هَدَيْناهُ السَّبيلُ امّا شاكِراً وَ امّا كَفُوراً »
« 1 » آن هدايتى كه حضرت موسى ( ع ) به فرعون گفت ، با اين هدايت فرق مىكند . آن هدايت مىگفت : مسئوليت براى عالم هستى است ، اما روى گردهاش جبر است ، « ثم هدى » اما اين مسئوليت چنين است كه پيامبر ( ص ) آمده ، يكى سلمان مىشود و او را ميپذيرد و يكى هم ابى جهل مىشود و او را نمىپذيرد . نه بر اين جبر حاكم است نه بر آن . « 2 » او با اختيار خود سلمان مىشود ، يعنى درجه « سَلْمانُ مِنّا اهلَ البَيْت » « 3 » را مىگيرد ، آن يكى هم با اختيار خود ابىجهل مىشود و درجه « اسفل السافلين » را مىگيرد ، كه قرآن مىفرمايد :
« انَّ المُنافِقينَ فِي الدَّرَكِ الاسْفَلِ مِنَ النّارِ وَ لَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصيراً »
« 4 » اما اين را نبايد فراموش كنيم كه من و اختيارم مال كيست ؟ مال خدا و وابسته به وجود خدا است . وجود و اختيار و اراده و ذهن و حافظه و استعداد من ، جسم و مال و
هامش
( 1 ) - سوره انسان ، آيه 3 ترجمه : ما به حقيقت ، راه ( حق و باطل ) را به انسان نموديم ، حال خواهد كه هدايت پذيرد و شكر اين نعمت گويد و خواهد آن نعمت را كفران كند .
( 2 ) - آن هدايت كه حضرت موسى فرمود ، يعنى راه او را براى حركت در مقابلش قرار داد ( قدرت تخلف نداردو جبر است ) اما در اينجا هدايت تكوينى نيست ، تشريعى است . يعنى راه حق را به انسان نشان داديم خواه شكر كند يا ناسپاسى . پس معلوم مىشود جبر نيست كه هم مىتواند مخالفت از اين هدايت كند و هم مىتواند راه هدايت را بپذيرد و اين خود دليل مختار بودن انسان است .
( 3 ) - « سلمان ، از ما اهلبيت است » در جنگ خندق هنگامى كه مسلمين مشغول كندن خندق بودند و اشعارى حماسى مىخواندند ، سلمان ساكت و آرام مشغول كار بود . نبىاكرم ( ص ) وقتى او را چنين مشغول ديدند در حقش دعا نمودند كه بارالها زبان سلمان را به شعر باز كن گرچه به دو بيت باشد . سلمان بالبداهه اشعارى سرود و اشعارش به قدرى جالب بود ، كه هر گروه از مسلمين ، او را به خود و قبيله خود منسوب مىساختند ، فقال النبى ( ص ) : سَلمانُ منّا اهْلَ البَيت ( بحارالانوار ، ج 18 ، ص 9 روايت 45 ) در روايت ديگرى فضلبنعيسى الهاشمى مىگويد : بر امام صادق ( ع ) وارد شدم در حالى كه من و ابىعيسى خدمت حضرت بوديم . ابنعيسى پرسيد : آيا پيامبراكرم صلواتالله عليه فرمودهاند سلمان مردى از ما اهلبيت است ؟ حضرت فرمودند : بلى ( بحارالانوار ، ج 25 ، ص 12 روايت 22 ) .
( 4 ) - سوره نساء ، آيه 145 ترجمه : همانا منافقين را در جهنم پستترين درجه است و براى آنان ، هرگز ياورى نخواهى يافت .