موفّقيّت در مأموريت بيست و سه سالهء پيامبراكرم ( ص ) تحمّل آن همه آزار و اذيّت مشركين و پشت سر گذاردن هشتاد و چهار جنگ ، ميسّر نمىشد مگر با توكّل محض به خداى سبحان و بهرهمندى از والاترين مرتبهء توحيد افعالى . والاترين مرتبهء توحيد افعالى وقتى رخ مىدهد كه انسان دريابد همهء اسباب موفّقيّت او ، سبب نما هستند و مسبّب الاسباب حقيقى ، ذات بارى تعالى است . بعضى اوقات انسان در دامنهء كوه آب مىبيند . امّا در حقيقت جلوهاى از آب ديده است و آنچه به چشم او آمده ، آبنما است .
( وَ الَّذينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً ) « 1 »
بنابر فرمايش قرآن كريم اگر كسى واقعاً توحيد افعالى داشته باشد ، هيچ سببى در جهان نمىبيند ، جز خداى سبحان و هرچه از اسباب ظاهرى مىبيند ، به واقع در مىيابد كه سبب نما است ، نه سبب اصلى و واقعى .
قرآن شريف در آياتى اين حقيقت را بيان مىفرمايد . امّا درك واقعى آن براى همه مشكل است . مىفرمايد :
( قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلي كُلِّ شَيْءٍ قَدير ) « 2 »
بگو : خداوندا ، اى مالك حقيقى هر مملوك ، و اى حاكم مطلق بر همه حكومتها ، به هر كه خواهى حكومت مىبخشى ، و از هر كه خواهى حكومت را باز مىگيرى ، و هر كه را خواهى عزّت مىدهى ، و هر كه را خواهى خوار مىگردانى ، ( حقيقت ) خير در دست توست ، حقّا كه تو بر هر چيزى توانايى .
هامش
( 1 ) . النور / 39 : « و كسانى كه كفر ورزيدند تمام عملهاى ( خير ) آنها مانند سرابى است در زمين هموار كه ( انسان ) تشنه آن را ( از دور ) آب پندارد . »
( 2 ) . آلعمران / 26