* نماز طواف ؛ طواف كننده به واسطهء طواف به مقام عبوديت مىرسد ؛ پس بايد نماز شكر به جاى آورد . چون بهواسطهء رسيدن به مقام بندگى و تذلّل ، معراج براى او واجب مىشود ، بايد به نماز بايستد ، زيرا معراج مؤمن همان نماز است ؛ چراكه نماز مكالمهء بين بنده و خداست و چون توسّل به اهل بيت ( ع ) در هر حال يك امر ضرورى است ، تشهّد و سلام هاى اين نماز ، به منزلهء مكالمهء بين عبد و اهل بيت ( ع ) است و اين توسّل با بيعتى كه پس از اين نماز بهوسيلهء استلام حجر صورت مىپذيرد ، ادامه و استمرار مىيابد . استلام حجرالاسود و بوسيدن آن بهمنزلهء تجديد ميثاق و عهد با رسول گرامى اسلام ( ص ) است . امام صادق ( ع ) نيز فرمودهاند كه در هنگام استلام حجر اين چنين گفته شود :
« أَمانَتى أَدَّيْتُها وَ ميثاقى تَعاهَدْتُهُ لِتَشْهَدَ لى بِالْمُوافاة » « 1 »
امانتى را كه به گردن من بود ( حجّ ) ادا نمودم و پيمان خود را بر عهده گرفتم ، تا تو در روز جزا بر وفادارى من گواه باشى .
پس استلام حجر نيز يك ميثاق قلبى است كه جايگاه آن دل هاى حاجيان است و نيز تجسّم خضوع در برابر عزّت
هامش
( 1 ) 1 . وسائل الشّيعه ، ج 9 ، ص 407