فَاذْكُرُوني أَذْكُرْكُمْ « 1 » پس به ياد من باشيد ، تا به ياد شما باشم .
هركس اهل ذكر باشد ، خداى سبحان از او ياد خواهد كرد و وقتى خداوند متعال از كسى ياد كند ، امكان ندارد به ورطهء غفلت سقوط كند . يكى از مهمترين و والاترينِ اذكار كه ياد خداوند را در دل سالك زنده نگه مىدارد ، نماز است . خداوند متعال در قرآن كريم ، سبب وجوب همهء عبادات ، خصوصاً نماز را ذكر و ياد خودش بر مىشمرد .
سير و سلوك معنوى ، بدون ذكر امكانپذير نيست . از اينرو ، همهء اولياءالله و نيز ائمهء اطهار و انبياء الهى ( ع ) ، ذكرى مخصوص به خود داشتهاند . از اذكار پيامبر اكرم ( ص ) كه بدان خيلى اهميّت مىدادند و بهويژه در خلوت شبها و حالات معنوى زمزمه مىفرمودند ، اين دعا بود : « اللَّهُمَّ وَ لَا تَكِلْنِي إِلَي نَفْسِي طَرْفَة عَيْنٍ أَبَدا » « 2 » يعنى اى پروردگار من ! مرا يك لحظه به خود وا مگذار .
مراتب ذكر
مرتبهء اوّل : ذكر لفظى
اوّلين مرتبه از ذكر ، ذكر لفظى است . معناى ذكر لفظى اين است كه انسان همواره ذكرى بر لب داشته باشد و آن را زمزمه كند . هر كسى بايد ذكرى را همواره در همه
حال - چه هنگام كار ، چه هنگام رانندگى و پيمودن مسير ، چه قبل از خواب و چه هنگام بيدارى - بر زبان داشته باشد . از منظر سير و سلوك ، هر ذكرى كاربرد و خاصيّتى دارد . مثلًا اذكارى مانند « لا إلهَ إلا الله » ( براى كسانى كه فى الجمله راه را پيمودهاند ) ،
هامش
( 1 ) . البقرهء / 152
( 2 ) . تفسيرالقمى ، ج 2 ، ص 74