« لا حَولَ و لا قُوّة إلا بالله » ( براى تقويت اراده ) ، « اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُم » ( براى توسّل ) و يا « ذكر يونسيّه » ( براى جوانان و سالكان مبتدى ) ، بسيار مفيد و مثمر ثمر هستند . بزرگان و اساتيد اخلاق ، ذكر يونسيّه را بسيار مؤثّر مىدانند و سفارش اكيد بر آن دارند :
لا إله إلّا أنتَ سُبحانَكَ إنّي كُنتُ مِنَ الظّالِمينَ
« 1 » اعتكاف فرصت مناسبى جهت انتخاب يك ذكر و مداومت بر آن است . معتكفين مىتوانند يكى از اذكار معتبر را در ايّام اعتكاف براى خود برگزينند و مرتّب بر زبان جارى سازند و در اين ايّام معنوى و نورانى با خود تعهّد كنند كه پس از اعتكاف ، بر آن ذكر مداومت داشته باشند .
مرتبهء دوّم : ذكر قلبى
هرچند ذكر لفظى اثرات سازندهاى در سلوك معنوى انسان دارد ، ولى اكتفا به لقلقهء لسان ، سالك را به مقصد نمىرساند . كاربرد ويژهء ذكر مربوط به هنگامى است كه دل سالك ، زبان او را همراهى كند . يعنى هنگامى كه جمل « لا إله الا الله » را بر زبان جارى مىكند ، در دل نيز آن را تكرار نمايد . در واقع او و زبان او در ياد خداوند منّان ، همسويى و همراهى داشته باشند .
برخى تصوّر مىكنند كه ذكر قلبى يعنى اينكه قلب سالك ، متوجّه ياد خدا باشد و در
درون دل ، ذكر بگويد و آن را بر لب جارى نسازد ؛ در حالى كه ذكر قلبى ، يعنى اقرار و اعتراف دل انسان به ذكرى كه بر لب جارى مىسازد . وقتى مىگويد « لاحول و لا قوة إلا بالله » ، دل هم به آن اذعان و اعتراف داشته باشد و خداوند را با آن صفتى كه ياد
هامش
( 1 ) . الأنبياء / 87