لايق بهشت شوند . از قرآن شريف و روايات معصومين عليهم السلام استفاده مىشود مجرمى كه سختيهاى دنيا ، رنجهاى برزخ ، عذابهاى قيامت و نيز مغفرت خداى رحمان و شفاعت اهل بيت عليهم السلام ، هيچكدام نتوانسته باشد او را از كدورت گناه و صفات رذيله پاك كند ، به جهنّم مىرود تا از آن كدورتها پاك شده و لياقت بهشت را پيدا كند . از اين جهت فيلسوفانِ حكمتِ متعاليه و عارفانِ دين مىگويند آتش جهنّم براى اين افراد از الطاف خفيّهء خداى سبحان است . امّا مجرمانى كه كفر و عناد ورزيدهاند يا راه شرك و گمراهى را پيش گرفتهاند ، در آتش دوزخ ، مُخلَّد و هميشگى باقى خواهند ماند در روايتى از امام كاظم عليه السلام چنين آمده است :
« لا يُخَلِّدُ اللَّهُ فِى النَّارِ الّا اهْلَ الْكُفْرِ وَ الْجُحُودِ وَ اهْلَ الضَّلالِ وَ الشِّرْكِ » . « 1 » « خداوند كسى را در آتشجاوداننمىكند مگر اهلكفر و انكار و گمراهى و شرك را » .
فصل سى و هفتم : جهنّم جايگاه معاندان
از قرآن كريم و روايات اهل بيت عليهم السلام استفاده مىشود كه جهنّم جايگاه افراد اهل عناد و لجاجت است و كسانى كه عناد و لجاج و تقصيرى نداشته باشند - گرچه حتّى كافر يا مشرك باشند - به عذاب جهنّم دچار نخواهند شد . عقل نيز بر اين مطلب حكم مىكند ، بلكه مىتوان گفت اين مطلب از ضروريّات عقلى و شرعى است ، زيرا پروردگار رحمان انسان بى تقصير را عذاب نمىكند .
توضيح بيشتر اينكه انسان در كارهاى بد خود ، گاه ، هيچ تقصيرى ندارد ، چنين كسانى بر چهار دستهاند :
1 ) مستضعفان فكرى كه به آنها « سفيه » گفته مىشود .
2 ) افرادى كه مجبور يا مُكرَه به انجام كارى مىشوند .
3 ) افرادى كه به فكر آنها نيايد كه بايد مطالب را درك كنند و حقيقت را به دست آورند ، نظير بسيارى از مردم ، مثلًا بسيارى از كافران در اروپا يا غير اروپا در اين انديشه نيستند كه بايد راجع به اسلام فكر كرد . در اصطلاح به اين گروه « غافل » گفته مىشود . ( غافل غير مقصّر ) .
4 ) افرادى كه فكر كردهاند ولى فكر آنها به واقع نرسيده است بلكه به باطل معتقد شدهاند . در
هامش
( 1 ) - بحار الانوار ، ج 8 ، ص 351 ، باب 27 ، ح 1 .