جوابهايى دادهاند . بهترين جواب ، جوابى است كه مرحوم حاج مولى هادى سبزوارى در آخر كتاب منظومه فرموده است . ايشان مىگويد :
مَراتِبُ التَّوبِ كَمَراتِبِ التُّقى * مِنْ حُرمَةٍ اوْ حِلٍّ اوْ غَيْرِ اللِّقاءِ
يعنى مراتب توبه مانند مراتب تقوا متفاوت است ، گاه توبه به جهت انجام گناه است ، گاه به دليل ترك اولى « ترك امر بهتر » و گاه به خاطر توجّهاتى است كه به غير حقّ تعالى مىشود . به عبارت رساتر از مثل حضرت آدم عليه السلام انتظار نبود از آن گندم كه از خوردن آن نهى شده بود ، بخورد و خود را گرفتار كند و معلوم است كه اين ترك اولى براى او كه در مقام نبوّت است همانند گناه بزرگى است كه استحقاق آن همه رنجها را داشت .
« وَ عَصى ادَمُ رَبَّهُ فَغَوى » .
« 1 » « آدم به پروردگار خود عصيان ورزيد و بيراهه رفت » .
يا مثلًا تماس پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله و سلم با غير خداى متعال نيز كدورت آور است و با اين كار ، قلب مبارك ايشان زنگار مىگيرد و اين زنگار رفع نمىشود مگر با استغفار . از اين جهت از ايشان نقل شده كه فرمودند :
« انَّهُ لَيُغانُ عَلى قَلْبى فَاسْتَغْفِرُ اللَّهَ فِى الْيَومِ سَبْعينَ مَرَّةً » . « 2 » « به درستى كه كدورت قلبم را مىگيرد ، پس در هر روز هفتاد مرتبه از خدا طلب مغفرت مىكنم » .
توجّه چنين انسانهاى بزرگى به اين دنيا با آن همه كدورتها و ظلمتهاى موجود در عالم فانى ، موجب مىشود تا آنان به خاطر همين توجّه ، خود را گناهكار ديده و استغفار نمايند .
4 ) تزكيه
تزكيه نيز يكى از وسايل و ابزار پيامبران در امر هدايت بشريّت است . از قرآن شريف استفاده مىشود كه تمام پيامبران براى تزكيه و تهذيب آمدهاند و بخصوص در مورد رسول گرامى اسلام صلى الله عليه و آله و سلم قرآن شريف چنين فرموده است :
هامش
( 1 ) - طه / 121 .
( 2 ) - بحار الانوار ، ج 60 ، ص 183 .