نيز ، دليل ناسخى نداشته باشد . پس از همهء اين كند و كاوها مجتهد مىتواند فتوا دهد .
نسخ در اصول و نسخ در علوم قرآنى
در كتابهاى اصولى گاهى دربارهء نسخ بحث مىشود كه با آنچه در علوم قرآنى است تفاوت دارد ؛ مثلا در علم اصول مىگويند : اگر « خاص » قبل از « عام » باشد آيا عام ، ناسخ خاص است يا نه ؟ امّا در علوم قرآنى نسخ تلاوت و محتوا مورد بررسى قرار مىگيرد . بحث نسخ در اصول يك بحث كلّى است كه نسخ در روايات را هم شامل مىشود ، امّا بحث نسخ در علوم قرآنى فقط به آيات قرآن مربوط است .
اقسام نسخ
نسخ اقسامى دارد :
1 - نسخ تلاوت و نسخ حكم : آيهاى نازل شده است كه حكمى را بيان مىكند .
بعد از مدتى اين حكم نسخ و آيه هم از ميان آيات قرآن برداشته مىشود .
ما هرگز به چنين نسخى باورمند نيستيم ، زيرا علاوه بر اجماع شيعه ، قرآن نيز به صراحت مىگويد كه :
لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ
،
إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ
و آيات و ادلهء ديگرى كه دربارهء حفظ قرآن از « باطل » بيان كرديم ، اين دسته از نسخ را منع مىكند .
امّا عامه مىگويند : نسخ تلاوت در قرآن اتفاق افتاده است و رواياتى نيز نقل كردهاند كه بر اين معنى دلالت دارد ؛ مثلا از ابو بكر نقل مىكنند كه گفته است : « كنّا تقرا لا ترغبوا عن آباءكم فانّه كفر ؛ ما در قرآن مىخوانديم كه از پدرانتان اعراض نكنيد كه كفر است . » ولى ديگر اين آيه در قرآن نيست . البته اينها به نسخ حكم معتقد نيستند ، ولى معلوم است ، وقتى آيه از قرآن برداشته شد ، حكمش نيز از ميان مىرود ، لذا عامه اين حكم را هم اكنون قبول ندارند .
سيوطى در « الاتقان » و زرقانى در « مناهل العرفان » احاديثى در اين زمينه ذكر كردهاند ، از جمله اين حديث كه عايشه مىگويد : « كان فى ما انزل من القرآن عشر