ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها
« 1 » ؛ ما آيهاى را نسخ يا فراموش نمىكنيم ، مگر اين كه آيهاى بهتر از او يا مثل او را مىآوريم . » بعضى تصور كردهاند كه مراد از آيه ، وجودات و حقايق عينى نيز هست . حتى گفتهاند : اگر مرجعى يا امامى از دنيا رفت ، خداوند بهتر از آنها يا مثل آنها را به ما عطا مىكند ، امّا اين تصور صحيحى نيست ، زيرا آيه در مورد نسخ است و گفتيم كه نسخ در تشريعيّات وجود دارد ، نه در تكوينيّات . گر چه ، ممكن است ، كسى آن را مجازا استعمال كرده باشد ، ولى حقيقتا نسخ را در تكوينيّات استعمال نمىكنند . از اين گذشته ، در عالم واقع اين حرف استوارى نيست . مگر مىتوان گفت كه حضرت امير از پيامبر بهتر بوده است ، در حالى كه على - عليه السّلام - فرمود : « انا عبد من عبيد محمّد ؛ من بندهاى از بندگان حضرت محمّد - صلّى اللّه عليه و إله و سلم - هستم . » به هر حال . ما بايد اشكالى را كه به نسخ و بداء وارد است ، جواب بگوييم زيرا اگر در قرآن به نسخ قائل نباشيم ، مسلما در شرايع قبلى بدان معتقديم .
به عنوان نمونه : مرحوم آقاى خويى در كتاب « البيان » مواردى از تورات را ذكر كردهاند ( و شايد از انجيل هم ذكر كرده باشند ) كه در آنها نسخ واقع شده است .
نمونههايى از نسخ در تورات
1 - در باب 28 از سفر اعداد ، بند سه تا هفت ، چنين آمده : ايشان را بگو قربانى آتشين را كه براى خدا مىآوريد دو تا خرگوش دو سالهء صحيح و سالم است كه يكى را صبح و دوّمى را بين العشائين مىكشى . كه مراد از بين العشائين ، بين نماز مغرب و عشاء نيست ، چون آنها نماز مغرب و عشا نداشتهاند . ظاهرا آنها روزى دو مرتبه غذا مىخورند : يك بار عصر و بار ديگر آخر شب ، مراد از بين العشائين وقت بين اين دو وعده غذا بوده است . بعد اين حكم در باب 46 ، بند 13 تا 15 ، نسخ شد . به اين
هامش
( 1 ) - بقره / 106 .