1 -
كَذلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ
« 1 » .
تأويل در اين آيه به « الاحاديث » اضافه شده است . اگر احاديث به معناى چيزهاى تازه و امور جديد باشد شامل عينيتها هم مىشود ، يعنى چيزهاى تازهاى كه در جهان به وجود مىآيد ، ريشهء قانونى آن را پيدا كردن و آن را به اصلش برگرداندن ، درست ، مانند مجتهدى كه هر فرع فقهى را به اصلش بر مىگرداند ، در واقع تأويل ، يعنى اجتهاد البته اجتهادى كه حضرت يوسف دارد با اجتهاد ديگران فرق مىكند . يوسف مىتواند مطالب تازه را به ريشههاى اصلى الهىاش برگرداند .
او در خواب ، خورشيد و ماه و ستاره ديد ، ولى قطعا خورشيد و ماه و ستاره به او سجده نخواهند كرد ، او مصداق خارجى اينها را مىداند ، و چه كسانى به او سجده خواهند كرد .
2 -
وَ ما نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلامِ بِعالِمِينَ
« 2 » كه تأويل به « احلام » ؛ يعنى خواب ، نسبت داده شده است .
3 -
سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ ما لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْراً
« 3 » به زودى به تو خبر خواهم داد ، تأويل چيزهايى را كه نتوانستى بر آنها بردبارى بكنى » . تأويل يعنى ؛ وجه قانونى عمل را بيان كردن .
بنابر تعريفى كه ما از تأويل كرديم ، لغت تأويل ، معناى عامّى دارد كه به مصداق ، به عمل ، به توضيح كلام ، به توجيه عمل ، به ريشهء مفهومى شيئى و . . . تأويل گفته مىشود .
4 -
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ
« 4 » ؛ تأويل در اين آيه مسند اليه « اتيان » قرار گرفته است ؛ يعنى تأويلش مىآيد ، به اين معنا كه جلوهء آيات الهى در
هامش
( 1 ) - يوسف / 6 .
( 2 ) - يوسف / 44 .
( 3 ) - كهف / 77 .
( 4 ) - سوره اعراف ، آيهء 51 .