12 - جمع كردن آيات مشابه با يكديگر .
اين شرط الآن به تنهايى يك روش تفسيرى شده است . اين روش در زمان مفسّران قديم نبوده ، ولى امروزه روشى جداگانه براى بعضىها شده است . كه تقريبا به روش مرحوم علامه طباطبايى شبيه است ولى در عين حال با روش ايشان تفاوت دارد . كتابى به همين روش به نام سيستم آيات الهى نوشته شده است .
جمع كردن آياتى كه از نظر لحن ، يا ترجيع بند ، يا حروف اول و آخر ، يا فواصل آيات به يكديگر شبيه هستند ، مطالب جديدى را براى ما بازگو مىكند .
مثلا آياتى كه از نظر فصل آيات مشابه هستند ، كنار يكديگر مىگذاريم ، مثل
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
با
فَيَوْمَئِذٍ لا يُعَذِّبُ عَذابَهُ أَحَدٌ
اوّلى توحيد ذاتى و دوّمى توحيد افعالى در بعضى از افعال را بيان مىدارد .
وَ لا يُوثِقُ وَثاقَهُ أَحَدٌ
،
أَ يَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ
،
أَ يَحْسَبُ أَنْ لَمْ يَرَهُ أَحَدٌ
اينها همه كارهاى « احد » است .
از آنچه گذشت به دست آمد كه اين دوازده شرط ، براى كسانى كه مىخواهند در علم تفسير متخصّص شوند ، لازم است .
هامش
كند . همانطور كه الآن در فقه براى حلّ يك مسأله فقهى آن را به شقوق زيادى تقسيم مىكنند . بعد حكم هر كدام را جداگانه به دست مىآورند . راسل انگليسى مىگويد : « روش من آتميسم منطقى است . » كه اين روش همان تجزيهء مشكلات بزرگ است .
دكارت را كه مجدّد علم شناخته شده ، خلاصهء رسالهء گفتار دكارت بر اساس چهار دستور است . كه خلاصهء آنها بر مىگردد به انحاى تعليميه كه در كتابهاى منطقى هست . ما در منطق مقارن جمع بين مطالب قديم و جديد كردهايم ، كه علاوه بر چهار دستور دكارت چهار دستور از انحاى تعليمه كه روى هم هشت دستور مىشود ، در منطق مقارن آوردهايم . كه مهمترين اينها همان تجزيه و تحليل يك مشكل به اجزاى كوچكتر و حل هر كدام به تنهايى است .