بفهمد - زيرا كه هر گونه عمل يك نسل در همهى نسلهاى آينده اثراتى خواهد داشت - .
2 - آيا علم عمل مىآفريند ؟ نظريات مختلف و تعبيرات دانشمندان در حد تضاد است ؛ عدهاى مىگويند : اگر انسان عالم شود سعادتمند خواهد شد ، علم عمل مىآورد ، دانايى توانايى است ، و عدهاى مىگويند : « ز گفته تا به عمل صد هزار فرسنگ است » ، حتى گفتهى صادقانه و طبق عقيده .
بسيارند كسانى كه علم دارند ولى عمل ندارند ؛ مىدانند شرب خمر مضر است ولى مىنوشند . در اين بحث جدالها و حملات به تندى انجام مىشود و هر گروه ديگرى را محكوم مىكند ، يكى به شدت مدافع علم است و ديگرى حامى كامل اخلاق .
به نظر مىرسد اگر علم به شىء خاص و جهت خاص آن منظور باشد هرگز تضمينى براى عمل ندارد و هرگز براى سعادت فرد و جامعه پشتوانهاى نخواهد بود ، ولى اگر علم به همهى جهات به طور محيط و همهجانبه باشد ، مسلماً ضامن عمل است .
توضيح اين كه ممكن است كسى بداند شراب مضر است ولى معتقد نيست كه هر چيز مضرى را بايد ترك كرد زيرا بنا به جملهى منقول از ابن سينا ( در مورد زناشويى ) كيفيت عمر را مىخواهد نه كميت آن را ، مىگويد : هر قدر هم مراعات كنيم تفاوتش نوعاً بنا به آمار بيش از 15 - 10 سال نيست ، پس چه لازم كه از اين لذت چشم بپوشيم ، و يا از نظر شرعى مىگويد مىدانيم كه خلاف است ولى خدا غفار هم است . حتى دزد كه دزدى مىكند معتقد است كه به صلاح اوست . اگر كسى بداند كه اين كار آتش است و ارتكاب آن فرو رفتن در آتش و هيچ چارهاى هم نيست ، و غفاريت خدا هم به فريادش نمىرسد ، احتمال توبه هم نباشد تا از اين
فلسفه (مقدمات، شناخت، ديالكتيك و ادراكات حقيقى و اعتبارى) (فارسى) — صفحة 448
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٤٤٨