آيهى مزبور خدا مىدهد نه فطرت . به علاوه كلمه فطرت به گمان بسيارى از مفسران به معناى مكتب و آئين است نه ساختمان روانى و جسمانى انسان . فخر رازى و شيخ طوسى چنين نظرى دارند . كلمهى
« عليها »
در آيه « 1 » نيز ممكن است به معناى « براى » باشد نه « بر » « 2 » ؛ چنان كه مرحوم مجلسى رحمه الله در بحار از سيد مرتضى نقل مىكند كه « على » در حديث معروف
« كل مولد يولد على الفطرة حتى يكون ابواه يهودانه وينصرانه » « 3 »
شايد به معناى « براى » باشد يعنى هر مولودى براى دين خدا آفريده مىشود تا . . . بنابراين ما با نيازهاى فطرى كشمكشى نداريم و انكار نمىكنيم كه فطرت انسان خواهان پروردگار است . مىگوييم نمىتوان گفت كه چون خدا مطلوب است پس بايد خدا را طلب كرد . آيات 40 - 39 سورهى يوسف را ببينيد كه مىگويد فرمان تنها در دست خداوند است يعنى و نه چيز ديگر ، فطرت يا غير فطرت .
4 - آيهى آخر سورهى بقره « لا يكلّف اللَّه نفساً إلا وسعها لها ما كسبت وعليها ما اكتسبت » / خداوند كسى را جز به مقدار قدرتش تكليف نمىكند هر كه هر چه كند براى خودش يا به زيان خودش مىباشد ؛ همان مطلبى است كه ما قبول داريم . يعنى واقعبينى اخلاقى يعنى رابطهى بايد با هست در قسمت نفى ، نه اثبات .
5 - آيهى سيزدهم سورهى حجرات همهى ارزشهاى طبيعى را نفى كرده فقط به تقوا ارزش مىنهد .
6 - انتقاد قرآنى از كسانى كه به پيروى از پدرانشان با دين حق مخالفت
هامش
( 1 ) - / فأقم وجهك للدين حنيفا فطرة اللَّه التي فطر الناس عليها لا تبديل لخلق اللَّه ذلك الدين القيمولكن أكثر الناس لا يعلمون ( روم ، 30 )
( 2 ) - / يعنى خدا مردم را براى اين مكتب آفريد نه بر طبيعت خاص آفريد
( 3 ) - / هر فرزندى بر فطرت آفريده مىشود تا اين كه پدر و مادرش او را يهودى يا مسيحى كنند