قدر قدرت دشمن حركت كمالى ماست و تهيهى بيشتر را محكوم مىكنيم . زيرا وسايل دفاعى ، اصالت ندارند و فقط براى طرد مانع به كار مىروند . البته هر گونه درگيرى هرچند از روى ناچارى ، چون حركت شديدى را در بر دارد طبق قانون اصطكاك ، مولّد يك نوع حرارت بيشترى است كه تا مدتى موجب سرعت بيشترى در كار مىباشد .
عامل حركت در نظر صدر المتألهين
مرحوم صدر المتألهين « قده » براى اثبات شوق ماده به صورت كماليش ، و اين كه همين شوق عامل حركت است با ذكر چهار مقدمه ، برهانى عقلى آورده ، و از شيخ الرّئيس ابن سينا تعجب مىكند كه با اين كه خود در رسالهاى مستقل دربارهى عشق حالت شوق ماده به صورت را به طور كامل اثبات كرده چگونه در طبيعيّات كتاب شفا اين مطلب را ردّ كرده است .
ابن سينا در رسالهى مستقل مزبور يك برهان عقلى عام براى اثبات عشق غريزى همهى موجودات - جاندار و غيره - آورده و يك برهانى هم مخصوص عناصر بسيط عالم ذكر كرده است ؛ ليكن در كتاب شفا اين مطلب را مشكل و مبهم خوانده است .
صدر المتألهين مىگويد : ادب ايجاب مىكند كه در مسألهاى كه ابن سينا اعتراف به عجزش كرده « 1 » من هم خود را از كشف آن مجاز ندانم . . .
ليكن برخى برادران دينى و ياران اهل يقين اصرار كردند كه مسألهى شوق
هامش
( 1 ) - / ابن سينا در شفا ، پس از ذكر اشكالاتى بر مسلك شوق ماده به صورت مىگويد : « به خاطر اينمطلب كه فهم اين كلام به كلام صوفيه شبيهتر از كلام فلاسفه است برايم مشكل است ؛ اميد است ديگرى اين مطلب را به خوبى درك كند ؛ در اين بحث لازم است به شخص ديگرى رجوع شود »