مىگويند ( جوجه ) .
ولى اين تصور صحيح نيست ، اجتماع قوه و فعل جمع ضدين نمىباشد ؛ زيرا دو ضد ، تحقق نيافتهاند ؛ يك ضد با استعداد و زمينهى ضد ديگر جمع شدهاند نه با خود ضدّ ديگر و هر دو با هم فعليت ندارند .
2 - تناقض در حركت
آيا حركت از موارد جمع دو ضد يا چنانكه انگلس و مائو گفتهاند جمع دو نقيض است ؟ انگلس مىگويد : « حركت عين تناقض است » ؛ اينها تصور كردهاند كه چون در هر حركتى يك حالت فعلى و يك نيروى شكنندهى حالت فعلى است ؛ اين ، تضاد يا تناقض است .
ولى همانطور كه در مسألهى قوه و فعل تذكر داديم در هر حدى از حدود حركت فقط همان حد ، فعليت دارد ؛ حالت بعدى هنوز فعليت و تحقق نيافته و فقط زمينهى وجود آن فراهم شده است . پس در هر حدى از حدود حركت يك فعليت است و يك زمينهى و استعداد چيزى كه هنوز تحقق نيافته است ؛ و بديهى است كه زمينهى حالت بعدى با حالت كنونى هيچ نقاضت و ضديتى ندارد . تخم مرغ بودن با جوجه بودن ضد است نه با زمينهى جوجه شدن . قدم اول هر حركت با قدم دوم آن جمع نمىشود ، نه با زمينه و استعداد قدم دوم .
3 - تناقض در حيات ؟
دورينگ ، فيلسوف آلمانى كه مخالف تعليمات ماركس و انگلس بود و در دانشگاه برلين آلمان تدريس مىكرد مقالاتى عليه آنها مىنوشت .
انگلس پاسخ مقالات او را به طور مسلسل در روزنامه مىنوشت و بعداً به