آيا هسته پس از يك دوره حركت تدريجى ناگهان درخت مىشود ؟ و همينطور پيرى و جوانى يك كودك آيا ناگهانى است ؟ يا در تمام مراحل ، تدريجى هستند ؟ و همينطور جامداتى كه تدريجاً مايع مىشوند مانند پيه كه تدريجاً آب شده روغن مايع مىگردد و يا شمع كه تدريجاً با سوختن ، آب مىشود ، نقطهى جهش و حركت كيفى اينها كجاست ؟
معمولًا در مقام پاسخ مىگويند در همهى اين موارد يك نقطهى جهش وجود دارد ، اولين جوانهى حيات حيوانى در نطفه و تخم مرغ و اولين جوانهى حيات نباتى در هستهى درخت و همينطور اولين حالت سوختن و تبديل شمع و تصاعد نور از آن و اولين حالت انبساط در مولكول پيه ، اينها همه نقطهى جهش هستند ولى اين توضيح كافى نيست زيرا اينها همه تدريجاً به وجود آمدهاند ، از نظر افراد سطحى اولين جوانهى حيات يك جهش است ، با نظر دقيق به خوبى روشن مىشود كه همهى اين تغييرها چهرههاى ظاهرى يك حركت آرام و تدريجى است . حتى آب كه با حرارت تدريجى به جوش مىآيد ، جوشيدن يك ليتر آب تدريجى است و از مدتى پيش در مولكولهاى يك ليتر آب آغاز شده است و تدريجاً همهى مولكولها حالت جوش پيدا كردهاند ، و اساساً خود جوشيدن چيزى جز رسيدن به درجه 100 حرارت نيست كه مانند درجه 99 و 101 تدريجى مىباشد .
اين آقايان تفاوتهاى سطحى را به حساب يك تفاوت واقعى و فلسفى گذاردهاند ، اساساً هر گونه حركت ، تدريجى است و گرنه جزء لا يتجزّى ، و در خصوص زمان هم به تعبير فلاسفه : « تتالى آنات » و به تعبير ديگر :
« اجزاء لا يتجزّى از زمان » لازم مىآيد . اگر حركت تدريجى و به اصطلاح كمى نباشد و تقدير و اندازه نداشته باشد و تقسيم به اجزايى نشود
فلسفه (مقدمات، شناخت، ديالكتيك و ادراكات حقيقى و اعتبارى) (فارسى) — صفحة 288
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٢٨٨