همين مطلب است از حضرت على عليه السلام هم نقل است كه دربارهى محتضر مىفرمايد : يفكّر فيم افنى عمره وفيم اذهب دهره . يعنى در اين فكر مىكند كه عمرش را در چه راهى سپرى كرده است .
2 - يكى از خصوصيات ديگر ماده مسألهى دخالت اندازه و تقدير است . هر اندازه و مقدارى فقط بر همان مقدار قابل انطابق است . بزرگ بر كوچك و بر عكس هرگز انطباق ندارد . هرگز اتاق 4 * 3 را با فرشى 1 * 2 نمىتوان پوشاند ، ولى در صور ادراكى ذهنى اينطور نيست .
حالا ما به ادراكات عقلى ، كه يك مفهوم كلّى وسيلهى ادراك موارد و افراد بسيار زيادى است ، و بسيارى از افراد ذاتى مفهوم را چه بسا در همان حالت ادراك كلى مورد توجه قرار مىدهيم ، كار نداريم ؛ حتى در ادراكات جزئى ، كه اصطلاحاً خيالى خوانده مىشود ، اگر به خوبى دقيق شويم سازش نداشتن آنان را با خصوصيت تقدير مىبينيم . شما يك منظرهى وسيع يك كيلومتر در يك كيلومتر را مشاهده مىكنيد و همهى خصوصيات اين منظره را در نظر مىگيريد . جويبارها ، درختها ، سبزهزارها و . . . و يا يك خيابان دراز را با همهى مغازهها و جوىها و درختها و دكههاى كنار خيابان دقيقاً مىبينيد .
شما امثال اين منظرهها را زياد ديدهايد . همهى اين منظرهها در ذهن شما بايگانى هستند . اين تصاوير به اين بزرگى در كجا هستند . مىتوانييم بگوييم منظرههاى به اين عظمت با همان صورت در ياختههاى مغزى شما موجود است ؟ مغز و همهى هيكل شما جز مقدار كمى از آن بيابان يا خيابان بزرگ نمىباشد ولى شما همهى آن منظرههاى بزرگ را مىبينيد . و گفتيم كه يكى از خصوصيات قطعى ماده عدم امكان تطبيق كوچك و بزرگ است . ولى اين جا همهى آن مناظر بزرگ را در ذهن دريافت مىكنيم و اين
فلسفه (مقدمات، شناخت، ديالكتيك و ادراكات حقيقى و اعتبارى) (فارسى) — صفحة 216
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٢١٦