صلاح و رستگارى كه اصحاب يمين با توجه به اعمال دنيويشان به درجات بالاتر رفته و حركت استكمالى داشته باشند .
« زمان » دليلى ديگر بر حركت جوهرى
در جلد سوم اسفار زمان به عنوان يكى از دلايل حركت جوهرى ذكر شده است . « 1 » اينك نكاتى درباره زمان و كيفيت اثبات حركت جوهرى از طريق زمان بيان مىكنيم .
زمان چيست ؟
بحث گسترده و دامنه دارى درباره زمان و ماهيت آن مطرح شده است . قيصرى در رساله « البيان فى دراية الزمان » ، سخنان مختلفى درباره زمان نقل كرده است : طبق نقل قيصرى ، بعضى از اقوال درباره حقيقت و ماهيت زمان چنين است :
الف بعضى حكما قائلند كه زمان جوهرى غير جسم است ؛ يعنى نه جسم است و نه جسمانى ؛ بلكه مجرد است .
ب عدهاى معتقدند كه زمان ، جوهر جسمانى و عين فلك معدل النهار است . « 2 »
ج به عقيده بعضى زمان ، عرض است . قائلان به عرضيت زمان خود بر چند قولند : 1 - گروهى معتقدند كه زمان عين حركت فلك است . ارسطو و تابعان وى معتقدند زمان ، مقدار حركت فلك است ،
هامش
( 1 ) - ر . ك : اسفار ، ج 3 ، فصل 39 و 40
( 2 ) - در نقد اين قول گفتهاند : اگر زمان عين فلك معدل النهار است ، پس بايد جسم باشد نه جسمانى ، چون جسم منحصر به عنصر عالم طبيعت نيست و اجسام فلكى نيز جسمند . ر . ك : اسفار ، ج 3 ، ص 144