درست است . اصحاب يمين داراى حركت استدراجى هستند و بر حسب اعمالى كه در دنيا دارند ، خواهان تكامل بيشتر در آخرتند . با اين بيان ، حركت ، در جوهره و ذات عالم طبيعت است و هر چيرى كه داراى جهت قابله باشد ، از اين حركت برخوردار است ؛ اگرچه نفس باشد و بعد از مرگ و در قيامت ؛ چرا كه حركت ذاتى انسان در قيامت بر اساس اعمال دنيايى اوست .
صدرالمتألهين درباره حركت استكمالى بعد از مرگ ، مىگويد : « اما اهل النار فلا شبهة فى تجدد احوالهم و تبدل جلود هم واستحالة ابدانهم وتقبلها من صورة إلى صور ، لقوله تعالى : كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلوداً غيرها ليذوقوا العذاب : اهل جهنم مسلماً تجدّد حال و تبدّل پوست و تحول بدن و انتقال از يك صورت به صور ديگر دارند ، چون خداوند فرموده : هر زمان كه پوستشان بريان مىشود پوست ديگرى برايشان مىسازيم تا عذاب را بچشند » . « 1 »
تبدل ابدان و استحاله آن ، نيازمند حركت است ( گرچه به نظر عدهاى ، اين حركت ، دورانى و فلكى باشد ؛ به اين صورت كه خداوند قوه محركهاى به فلك اقصى داد تا اين حركات را ايجاد كند . اينها معتقدند عامل بالواسطهى حركات مستقيم و منحنى عالم طبيعت ، حركت دورانى فلك اعلى مىباشد ) . با توجه به سخن اخير ملاصدرا ، درمىيابيم كه وى در مورد اهل جهنم قائل به حركت جوهرى است .
علاوه بر آن ، از بعضى عرفا نقل مىكند كه گفتهاند : حكم نار و اهل نار همچون حكم دنيا و اهل دنياست . كسانى كه در نار هستند ، نه نعيم
هامش
( 1 ) - اسفار ، ج 9 ، ص 380 - 381