همانطور كه خداوند حركت ندارد ، ولى داراى تحريك است .
بهشتيان تجدد ذاتى ندارند ولى در جهنم حركت و تجدد ذاتى وجود دارد . « 1 »
آيا در بهشت حركت وجود دارد ؟
با توجه به عبارات اخير ملاصدرا ، از ديدگاه وى حركت در بهشتيان نيست ؛ بلكه آنچه هست ، تجديد و تحريك است . اما در برخى مجلدات اسفار ، تصريح مىكند كه حركت جوهرى هم در بهشت و هم در جهنم وجود دارد : « . . . كحركات اهل الجنة . . . » . « 2 »
رواياتى از اهل بيت عليهم السلام نقل شده كه حركت در بهشت را ثابت مىكنند ، به نمونههايى از آنها اشاره مىكنيم .
1 - عدهاى وارد بهشت مىشوند كه بر پيشانى آنان نوشته شده است : « هؤلاء عتقاء اللَّه من النار : اينها آزاد شده از جهنماند » ، ظاهراً اين گروه احساس ناراحتى و عذاب مىكنند . سپس به آنان امر مىشود كه وارد نهر سلسبيل شوند و از آن بيرون آيند . آنان پس از اين ، پاك گرديده و بدون ناراحتى وارد جمع اهل بهشت مىشوند . آيا اين حالت ، حالتى عرضى است و فقط در ظاهر جسم مادى است ؟ بر فرض كه بپذيريم و معتقد شويم كه چيزى از پيشانى جسم ظاهرى پاك شود و ربطى به باطن آن نداشته باشد ، باز در همين صورت ، آن ناراحتى و پس از آن ، احساس راحتى ، اينها مربوط به نفس است .
نفس آرامش پيدا مىكند و اين همان حركت جوهرى است .
هامش
( 1 ) - ر . ك : اسفار ، ج 9 ، ص 382
( 2 ) - ج 3 ، ص 185 ، دربارهى جهنم هم در مواردى از جمله ج 9 ، ص 381 و . . .