ج - زنون
زنون ( كه به گفته صدرالمتألهين ) « 1 » از فيلسوفان بزرگ يونان قديم است ، معتقد است كه موجودات هم بقا دارند و هم هالك اند . بقاى موجودات با تجدد صور است و هلاكت آنها به از بين رفتن صورت معين .
د - عرفاى مسلمان
بعضى از عرفا ، تعبيرات مختلفى درباره انسان دارند كه از حركات ذاتى و تغيير و تحول در ذات انسان حكايت مىكند .
مرحوم صدرالمتألهين از فصوص الحكم ابن عربى چنين نقل مىكند : « و من اعجب الامر ان الانسان فى الترقى دائماً وهو لا يشعر بذلك للطافة الحجاب ورقته وتشابه الصور مثل قوله تعالى : « 2 » « واتوا به متشابها » : از چيزهاى شگفتانگيز اين است كه انسان همواره در حال ترقى است ولى اين حالت را احساس نمىكند ، چون فاصله از يك درجه به درجه ديگر لطيف و نزديك به يكديگر است و وى خيال مىكند كه همان حالت سابق را دارد و عوض نشده است . مانند آيه شريفه كه درباره ميوههاى بهشتى سخن مىگويد : « وقتى به بهشتيان ميوهاى تازه شبيه ميوه گذشته داده مىشود مىگويند اين ميوه همان ميوهاى است كه قبلًا به ما داده شد » . « 3 »
هامش
( 1 ) - اسفار ، ج 3 ، ص 112
( 2 ) - بقره / 25
( 3 ) - اسفار ، ج 3 ، ص 112 - 113 ؛ و هم او از « الفتوحات المكيه » نقل مىكند كه : « فالموجود كله متحرك على الدوام دنياً و آخرة ؛ لان التكوين لا يكون الا عن مكون فمن اللَّه توجهات على الدوام و كلمات لا تنفذ »