راه حل دوم براى ارتباط متغير به قديم
نظريهى ديگر در حل مسأله ارتباط متغير به قديم اين است كه از طريق حركت توسطيه بقا ثابت شود . در اين نظريه ، روى حركت قطعيّة ( ثابت بودن حركت دورى فلك و تجدد اجزاى حركت ) تكيه نمىشود . حركت توسطيه ، « كون الشىء بين المبدء والمنتهى » كه داراى عنوان حركت است و همواره به همين عنوان ثابت است . و همين را براى حادثات ، علت قرار مىدهيم كه خود معلول ذات بارى خواهد بود . پس حركت توسطيه از حيث ثابت بودنش و دوام عنوان « كون الشىء بين المبدأ والمنتهى » ، معلول خداست و از حيث اين كه مانند ( آن ) سيال است ( به اين معنى كه در همهى لحظات « كون الشىء بين المبدء والمنتهى » جريان دارد . علت حوادث است ، حركت توسطيه هم منطبق بر همهى لحظات زمان است و هم بقا و دوام دارد ، و بر خلاف حركت قطعيه كه در هر آن ، همهى حركت نيست ، بلكه جزئى از حركت است ، در حركت توسطيه چون تمام حركت در هر آنى وجود دارد و بر همه لحظات زمان تطبيق مىشود ، علت براى وجودات و حوادث بعدى است ، و خود آن حركت هم كه همواره بقاء عنوانى دارد معلول امر قديم است .
گويا مرحوم علامه طباطبايى مىكوشد تا مقصود مشهور فلاسفه از حركت را در حركت توسطيه توجيه كند .
نكتهاى در نقد راه حل دوم
نكتهاى كه پيش از اين دربارهى حركت توسطيه آورده بوديم ، نظريهى مذكور را خدشهدار مىسازد . به عقيدهى ما ، حركت توسطيه