تجدد آن را . تجدد ، ذاتى فلك است و حادثات ديگر عالم ، معلول تجددند و تجدد نياز به علت ندارد .
نقد نظريهى مربوط به حركت دورى فلك
گرچه مرحوم صدر المتألهين نظريهى حركت دورى فلك را در برابر ديگر آراء ، اصح الاقوال و ( اقرب الى الصواب ) دانسته ، با اين وصف چهار اشكال بر آن وارد ساخته است : « 1 »
اشكال يكم : اين كه گفته شد : ( حركت دورى فلك ، قديم است ) ، درست نيست . چون حركت ( كه خروج يك شىء از قوه به فعل است ) نه قديم است نه حادث . ( خروج ) چيزى جداى از شىء خارج ، نيست ، تا گفته شود حادث است يا قديم .
به تعبير ديگر ، حركت امر نسبى و امر بالقوه است ، ذاتاً نه حدوث دارد و نه قدم . بنابراين ، نمىتوان گفت حوادث عالم مستند به حركت فلك و حركت فلك قديم است و چون قديم است نياز به علت ندارد .
پاسخ اشكال : مرحوم علامه طباطبايى از اشكال مذكور چنين پاسخ مىدهد : اين كه گفته شد حركت ذاتش تجدد است ، مقصود اين نيست كه ماهيت حركت تجدد است ، تا گفته شود حركت چيزى نيست تا ماهيتى داشته و ماهيتش هم تجدد باشد . بلكه مقصود آنان وجود حركت است . حركت كه خروج از قوه به فعل است در خارح وجودى دارد ، وجود آن تجددى است ، نه آن كه ماهيتى دارد كه آن ماهيت حادث يا قديم است .
هامش
( 1 ) - ر . ك : اسفار ، ج 3 ، ص 129 به بعد