در ادامهى مقال ، به بحث ارتباط متغير به ثابت به عنوان يكى ديگر از آثار حركت جوهرى - مىپردازيم .
و - ارتباط متغير با ثابت
يكى از آثار بحث حركت در جوهر ، تبيين ارتباط حادث با قديم و به تعبير ديگر ربط متغير به ثابت است . اين موضوع كه در فلسفه و مسائل كلامى و اعتقادى اهميت خاصى دارد ، به صورتهاى گوناگون در انديشههاى فلسفى گذشتگان آمده و به نظر ما ، با شيوهى خاصى ، در روايات اهل بيت عليهم السلام نيز بيان شده است . در اين بخش از مقال ، به توضيح و بررسى اقوال فيلسوفان در حل مشكل ارتباط متغير با ثابت مىپردازيم .
تاريخچه بحث ربط متغير به ثابت
از دير زمان ، يكى از مباحث مهمّ در حوزههاى فلسفى ، تبيين ارتباط ميان متغيرات عالم به ثابتات بوده است . حكماى يونان باستان ، دچار نوعى شرك اعتقادى بودند و به زمين و آسمان و ستارگان نسبت خدايى مىدادند . حكماى هفتگانه با ديدن تغييرات در عالم طبيعت ( همچون تبديل آب به هوا ، و يا هوا به آب و نيز تبديل ساير عناصر زمينى به يكديگر ) گفتند : متغيرات بايد به امر ثابتى برگردند ، و معتقد شدند كه تغيير در صورت است و اشياء در ظاهر متغيرند ، ولى در حقيقت جلوههاى يك چيز ثابت به شمار مىروند . تلاش آنان در اين بود كه در هر صورت ، بايد متغيرات به ثابت برگردند ولى نه ثابت علت فاعلى كه فعلًا موضوع بحث ماست بلكه يك مادهى ثابت .