در اثر شيوع سرقفلى تدريجا همين مسئله در آن هم اتّفاق افتاده است . برده بودن فرزند بردگان نيز از فروع اصل مسئله بردگى است ، فرزند برده عضوى از خانواده برده است و همان حكم را دارد ، البته اگر پدر و مادرش هر دو برده باشند ، به هر حال كسى كه جنگ با اسلام مىكند و مىخواسته اساس اسلام را از ميان بردارد بايد پس از اسارت تربيت شود و تربيت به وسيله هضم در يك خانواده مسلمان انجام مىشود . و اين بهتر از زندان و يا آزاد كردن و يا كشتن است كه ديگران چنان مىكنند .
و امّا خصوصياّت جزيه و ذمّه . . .
از يهوديان و مسيحيان كه اهل كتابند و زردشتيان كه احتمالا كتاب داشتهاند جزيه گرفته مىشود و فرقى هم ميان گروههاى آنان چون كاتوليكها و پروتستانها و غيره نيست هرچند در برخى اصول و فروع دين خود باهم اختلاف داشته باشند .
و منظور از اهل كتاب آنهائى هستند كه اصالة چنين باشند نه اينكه از فرقههاى كفر و شرك ديگر چون ستارهپرستى و بتپرستى و لا دينى محض به يهوديّت و مسيحيّت و زردشتيّت - پس از نسخ اينها به وسيله اسلام ، مثل زمان ما - رو آورده باشند .
سه گروه گذشته اگر به شرائط ذمّه كه خواهيم گفت ملتزم شوند مانعى نيست كه به دين خود بمانند .
از زنان و اطفال و ديوانگان جزيه گرفته نمىشود ، و از ادلهء شرعيّه
نگاهى به بردگى (فارسى) — صفحة 147
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٤٧