داده شود .
1 - بردگى را به هر صورت حلّ كنيم يك مشكل مىماند و آن خريد و فروش آن است . فروش انسان از ديد عقل كار زشت است .
2 - در ضمن بحثهاى گذشته ، مكرّرا از شرائط ذمّه و جزيه سخن به ميان آمد خصوصياّت آن چيست ؟
ج : از بيانات گذشته استفاده شد كه حقّ استفاده از نيروى انسانى اسير ، جنگ به طرز منصفانه و در برابر پرداخت مخارج خوراك و پوشاك و مسكن اسير ، براى فرد جنگجوى مكتب ، يك حق مسلم و ثابت است .
همين معنى ارزش معاملاتى ايجاد مىكند ، به اين صورت كه ديگرى كه چنين نيروى انسانى در اختيار ندارد حاضر است : رضايت خاطر آن فرد مجاهد مكتب را به هر وسيلهء ممكن تحصيل نموده به جاى او اختيارات اسير را در دست بگيرد و ضمنا از نيروى انسانى او استفاده كند .
و در حقيقت از نظر ريشهء جريان ، پول در برابر رفع يد از اسير داده مىشود . همانطور كه پول در برابر صرف نظر نمودن از حقّ خود و تفويض به ديگرى ، در سائر امور مثل حق اختصاص در تحجير و غيره پرداخت مىشود ، و به اين صورت چيزى شبيه سرقفلى مىشود .
منتها در امتداد تاريخ و تكرار معاملات عنوان سرقفلى و رفع يد از حقّ ، جاى خود را به عنوان خريد و فروش مىدهد ، چنان كه هماكنون
نگاهى به بردگى (فارسى) — صفحة 146
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٤٦