اوست كه خورشيد را روشنى تند و ماه را نورى قرار داد و آن را در منزل هايى تنظيم نمود تا شماره سالها و حساب را بدانيد . خداوند اينها را جز به حقيقت نيافريد ، آيات را براى مردم دانا به تفصيل بيان مىكند ، حتما كه در اختلاف شبوروز و آنچه خدا در آسمانها و زمين آفريده است ، آياتى براى مردم با تقوى باشد » .
« ربّكم الّذى يزجى لكم الفلك فى البحر لتبغوا من فضله انّه كان بكم رحيما ، و اذا مسّكم الضرّ فى البحر ضلّ من تدعون الّا ايّاه فلمّا نجّيكم الى البرّ أعرضتم و كان الانسان كفورا « 1 » ؛ پروردگار شماست كه برايتان كشتى را دريا مىراند تا از فضل او بجوييد كه نسبت به شما رحيم مىباشد ، هنگامى كه در دريا سختى به شما مىرسد هركه جز او بخوانيد بىفايده است و چون شما را نجات داد اعراض مىكنيد ، و اساسا انسان كفران كننده مىباشد » .
اين آيات و ديگر آيات فراوان مانند آن ، جلوههاى فعل يا تجليّات فعلى خداوند را به انسان نشان مىدهد و در پى آن است كه در برابر غفلت كلى مردم از خداوند ، نشانگر تجليات افعالى خداوند به آدمى باشد . چنين آياتى مىخواد به آدمى بفهماند كه اى انسانها ! همين نعمتها كه شما غرق در آنيد ، همه « فعل اللّه » است ؛ چطور اثر را مىبيند و دست مؤثّر را نمىبينيد ؟ !
ولى آنجا كه از شناخت ذات خداوند و صفات كماليهء الهى و لا حدّيت و اطلاق و بىهمتايى حق تعالى سخن مىگويد ، سخن از طبيعت نيست ، چرا
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ، آيه 66 - 67 .