«
فَإِذا نَزَلَ بِساحَتِهِمْ
- چون عذاب به ساحتشان فراز آيد ، » خشم الهى كه در عذاب دنيوى شكل گرفته ، و عذاب جاودانى در آخرت به دنبال آن مىآيد ، «
فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ
- اين بيم دادهشدگان چه بامداد بدى خواهند داشت ! » خشم خدا بيشتر در صبحگاه فرود مىآيد ، هنگامى كه كافران در كمال نيرو و بيدارى خويشاند ، و اين براى آن است كه حقارت خود را احساس كنند ، و عذاب را به سختترين وجهى كه براى انسان امكان دارد بچشند ، اين افزونكارى در بد كردن با آنها تنها براى آن نيست كه به هشدارها پاسخ ندادند و آنها را تكذيب كردند بلكه افزون بر آن ، به ستيزه و جنگ با خدا برخاستند ، و قرآن اشاره به صبح را به عنوان زمان فرا رسيدن عذاب تكرار مىكند ، خداى تعالى گويد : «
إِنَّ / 299 مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ
- وعدهء آنها صبحگاه است ، آيا صبح نزديك نيست ؟ » « 57 » .
[ 178 ] سياق مطلب ديگر بار برمىگردد به تأكيد بر ضرورت ترك كافران از سوى پيامبر و مهاجرت او از نزد آنها و انتظار گشايش الهى .
«
وَ تَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ
- از آنها تا چندى روى بگردان . » يعنى تا وقتى كه موعد انتقام الهى از آنها برسد ، با درهم شكستن بزرگنمايى دروغين آنها و يارى دادن و پيروزى پيامبر او بر آنان .
[ 179 ] سياق آيات نشان مىدهد كه سرانجام پيروزى از آن پيامبر خداست ، و شكست كافران رويدادى است كه شكّى در آن وجود ندارد چنان گويى هم اكنون برابر ديدهء همگان صورت مىپذيرد .
«
وَ أَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ
- پس عاقبتشان را ببين ، آنها نيز خواهند ديد . » هنگامى كه قرآن را تلاوت مىكنيم آياتى بسيار مىيابيم كه در آنها تأكيد
هامش
( 57 ) - هود / 81 .