مردم با اختلاف دينها و مذهبهاى فكرى خود ، هر گروهى پروردگار خود را به وصفى توصيف مىكند كه شايستهء مقام پروردگارى و ربوبيّت نيست ، ولى بندگان مخلص خدايند كه از طريق تسبيح ( و منزّه شمردن او ) او را چنان كه شايستهء اوست توصيف مىكنند .
مفسّران و فقيهان در تعريف و تعيين بهترين كلمات ذكر و ياد كرد خدا اختلاف نظر دارند . برخى از آنان گويند بهترين كلمه « الحمد للَّه » است ، و ديگران گويند : آن كلمهء بهتر « لا إله الّا اللَّه » است ، و گروه سوم گويند « اللَّه اكبر » بزرگترين كلمه از آن ميان است ، آنچه به نظر من مىرسد اين است كه كلمهء « سبحان اللَّه - منزّه است خدا » بزرگترين و گرانسنگترين آن كلمات در پيشگاه خداست ، زيرا طبيعت انسان طبيعتى است كه به معناى فراگير در جهل و در مرحلهء دوم در دور شدن از خدا متمركز شده ، و اين كيفيّت انسان را وامىدارد كه آفريدگار را بر حسب طبيعت خود تصوّر كند ، پس در اين صورت او را - مثلا - محدود ، ناتوان ، نادان و مركب تصوّر مىكند ، و اين از خاستگاه نگرش او به خود و چيزهاى پيرامون خود است ، آن گاه دلانگيزى زيبايى طبيعت ، و آرايش شهوتها و اميالى كه نفس را به سوى آنها مىخواند ، و چيرگى جبّاران و شادخواران همهء اينها مؤمن را از پروردگار خود دور مىسازد ، و او را بر آن مىدارد كه به نحوى پنهانى به خدا شرك آورد ، و اين امرى است كه او را محتاج به تكرار تسبيح مىكند .
/ 301 گفتهء مخلصان به بيان « سبحان اللَّه » كه بر زبانشان مىگذرد ، همانا اعتراف به عجز آنان از شناخت كنه ذات خداست ، جز شناختى كه آن را از حدّ تعطيل و تشبيه خارج مىسازد و شناختى است كه امامان هدايت بدان دعوت كردهاند ، و اين شناخت و معرفت آنان را از عقايد گمراه كننده دور مىسازد .
امام صادق - عليه السّلام - گويد :
« همانا خداى تبارك و تعالى نامى بيافريد به حروف ناموصوف ؛ و به تلفّظ ، ناگفتنى ؛ و به شخص ، شكل نپذيرفتنى ؛ و به تشبيه ، وصف ناكردنى ؛ و به رنگ ، رنگ نشدنى ؛ اطراف از آن دور ، و حدود از آن مهجور ، احساس هر
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 293
مساهمون: احمد آرام
ص٢٩٣