كنيز خرما و كره بياورد ، و ابو جهل به يارانش گفت : با اين زقّوم كه محمد شما را بدان مىترساند زقّوم خوارى كنيد ، وى مدّعى است كه آتش درخت را مىروياند در حالى كه آتش درخت را مىسوزاند . آن گاه خداى سبحان اين آيه را نازل كرد كه :
«
إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ
- ما آن درخت را براى ابتلاى ستمكاران پديد آوردهايم » . « 22 » دوم : كه نزديكتر به ذهن است ، اين كه انسان در دنيا از اين درخت مىخورد ، ولى احساس نمىكند كه از آن مىخورد ، مگر در آخرت كه خدا پرده از برابر ديدگان او مىگشايد ، و حقايق را به واقع خود مىبيند ، پس دروغگويى ، و خوردن اموال مردم ، و مىگسارى . . . همهء اينها برگى از درخت زقّوم است كه دوزخيان از آن خوراك مىخورند .
در سورهء واقعه كه به بخشى از موضوع اين سوره مىپردازد ، اشارهاى روشن بدين معنى شده است و خداى تعالى گويد : «
ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ ، لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ * فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ * فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ * فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ
- آن گاه شما ، اى گمراهان تكذيب كننده * از درخت زقّوم خواهيد خورد * و شكمهاى خود را از آن پر خواهيد كرد * و بر سر آن آب جوشان خواهيد نوشيد » . « 23 » سپس اين معنى را در بخش پايانى آن سوره تأكيد مىكند ، آن جا كه خداى عزّ و جلّ تكذيب كنندگان قرآن و گمراهان را مخاطب قرار مىدهد و گويد : «
وَ تَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ
- و نصيب خود را در دروغ انگاشتن آن قرار مىدهيد » . « 24 » [ 63 ] شك نيست كه دروغ و خوردن اموال مردم و ديگر شهوتهايى كه انسان با آنها روبرو مىشود آدمى را بر سر دو راهه ، ميان حق و باطل ، و بهشت و دوزخ قرار مىدهد و در نتيجه انسان در برابر آنها مورد امتحان و آزمون قرار مىگيرد ، و
هامش
( 22 ) - المجمع ، ج 7 - 8 ، ص 446 .
( 23 ) - الواقعة / 51 - 55 .
( 24 ) - الواقعة / 82 .