مىپردازد .
/ 217 «
بَلْ كُنْتُمْ قَوْماً طاغِينَ
- بلكه شما خود مردمانى نافرمان بوديد . » اين آيه تفسيرى ژرف از اين حكمت معروف به عمل مىآورد كه « هر گونه باشيد به همان گونه بر شما حكم مىرانند » و بسا كه به همين سبب امير مؤمنان ( ع ) در سفارش معروف خود مردم را بر حذر داشته و گفته است :
« امر به معروف و نهى از منكر را وامگذاريد كه بدترين شما حكمرانى بر شما را به دست گيرند » . « 9 » [ 31 ] ستمكاران در آن جا ناگزيرند به استحقاق عذاب اعتراف كنند ، و اين همان معناى مسئوليّت در گفتهء خداست كه : «
وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ
- نگهداريدشان بايد بازخواست شوند . » پس توجيه ( و گريز از مسئوليّت ) در دنيا در آخرت براى انسان سودى ندارد و او را به دوزخ مىافكند .
«
فَحَقَّ عَلَيْنا قَوْلُ رَبِّنا إِنَّا لَذائِقُونَ
- پس گفتهء پروردگارمان بر ما ثابت شد ، اكنون بايد بچشيم . » سخن پروردگار ما پيشتر به گمراهى و نادانى مستكبران ، و عذاب آتش گذشته است ، و براى كسى كه با رسالتهاى پروردگار خود مىستيزد رهيابى به حق امكان ندارد ، زيرا يگانه سرچشمه نور هدايت فضل خداست ، و كسى كه خدا براى او نورى قرار نداده هيچ نورى فرا روى خود ندارد .
[ 32 ] آن گاه مستكبران نيز به نوبهء خود بيان مىكنند كه آنها هم گمراه بودهاند ، و پيروان مستضعفشان آنها را به گمراهى كشاندهاند . و بدين سان مستضعفان متحمّل كمال مسئوليّت گمراهى خود مىشوند زيرا از مردانى گمراه پيروى كردهاند . آيا از كسى كه گمگشتهاى را پيروى كرده است انتظار توان داشت كه راه راست را بيابد ؟
«
فَأَغْوَيْناكُمْ إِنَّا كُنَّا غاوِينَ
- ما شما را گمراه كرديم و خود نيز گمراه
هامش
( 9 ) - نهج البلاغه ، وصيّت 47 ، ص 422 ؛ ترجمهء دكتر شهيدى ، ص 321 .