خويشاوندان ، به ترتيبِ
الأقرب فالأقرب
مقرر فرمود ؛ چه مورِّث نبى باشد يا غير نبى .
چنان كه ظاهر آيه شهادت مىدهد .
« يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِى أَوْلادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الأُنثَيَيْنِ » ؛ « 1 » خداوند شما را دربارهء فرزندانتان وصيت مىكند : سهم پسر دو برابر سهم دختر است . دلالت اين ، مثل دلالت آيات ديگر است ، مانند « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ » ؛ « 2 » يا آيهء شريفه « فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيّامٍ أُخَرَ » ؛ « 3 » يا « حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ المَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الخِنْزِيرِ وَما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالمُنْخَنِقَةُ وَالمَوْقُوذَةُ وَالمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَما أَكَلَ السَّبُعُ إِلّا ما ذَكَّيْتُمْ » ؛ « 4 » بسيار روشن است ، در تمام اين آيات ، نبى اكرم صلى الله عليه و آله در تكليف با ديگران مشاركت داشته و ابداً فرقى بين پيامبر و امتش نيست . چيزى كه هست مخاطب در اين آيات ، شخص نبى اكرم صلى الله عليه و آله است كه هم خود عمل كند و هم به ديگران برساند . به همين جهت اختصاص داشتن خود پيامبر به خطاب به تكليف مىرساند كه آن بزرگوار از همهء افراد ديگر به التزام و امتثال اين تكليفها اولويت دارند .
« إِنْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقّاً عَلَى المُتَّقِينَ » ؛ « 5 »
اگر براى پدرو مادر و نزديكان ، مالى باقى بگذارد بهطور پسنديده وصيت نمايد و اين حقى است بر پرهيزگاران .
اين آيهء شريفه در خصوص وصيت به پدر و مادر و خويشاوندان است نه ارث ؛ لكن از امر به وصيت به پدرو مادر و خويشاوندان استفاده مىشود كه پدرو مادر و خويشاوندان اولويت دارند و آيه دلالت حتمى دارد كه وصيت به وارث جايز است .
فقيه محقق ، فاضل مقداد مىفرمايد :
دلالت آيه بر جواز وصيت علاوه بر وارث به خوبى ظاهر است ؛ زيرا والدين حتماً ارث بر هستند ؛ همانگونه « الأقربين » شامل هر قريبى مىشود ؛ خواه مانند اولاد وارث باشد يا
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 11 .
( 2 ) و 3 . بقره ( 2 ) آيهء 185 .
( 3 )
( 4 ) . مائده ( 5 ) آيهء 3 .
( 5 ) . بقره ( 2 ) آيهء 180 .