آورديم و مجاهده كردند ، بدانگونه كه ما مجاهده كرديم ؟ فرمود : بله ، ليكن آنان اجر و پاداش خود را با خروجكردن از بين نبردند . نمىدانم شما پس از من چه حادثههايى برپا خواهيد ساخت . در اين وقت ابوبكر گريه كرد و گفت : ما پس از تو زنده خواهيم ماند ؟ « 1 »
ابوبكر با فطانت خود فهميد كه جملهء
أنَا على هؤلاء شهيد
، تعرضى به ديگران است كه در حال حيات هستند . لذا ابوبكر استدراك مىكند كه آنان چه امتيازى بر ما دارند كه در روز رستاخيز ما محروم خواهيم بود ؟ زيرا مسلم است كه در روز قيامت به مفاد اين دو آيهء شريفه ، پيامبر شاهد بوده و بر امتش شهادت خواهد داد و گرنه خارج از امتش خواهد بود : « يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ » ؛ « 2 » هر گروه را با پيامبرش دعوت خواهيم كرد ، و نيز به مفاد آيهء ديگر : « فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهيدٍ وَجِئْنا بِكَ عَلى هؤلاءِ شَهِيداً » ؛ « 3 » چگونه است وقتى كه از هر امتى شهيدى مىآوريم و تو را بر آنان شاهد مىآوريم .
پيامبر در جواب ابوبكر فرمود : آنان ثوابها و زحمتهاى خود را از ميان نبردند .
اين روايت به منزلهء شارح و حاكم بر ساير رواياتى است كه در آن به « اصحاب » تعبير شده ؛ يعنى مراد از « اصحاب » ، آن اصحابى است كه ثواب خود را وسيلهء اكل قرار ندهند .
پس از فرمايش پيامبر ، ابوبكر گريه مىكند . چنين گريهاى از قبيل گريهء فرزندان يعقوب است كه دروغين بوده ؛ زيرا به نص قرآن آنان يوسف را به چاه انداختند و پس از آن نزد يعقوب گريستند : « وَجاءُو أَباهُمْ عِشَاءً يَبْكُونَ » . « 4 » اين چنين گريهاى دروغين است ؛ زيرا گريه از تأثر اين كه يوسف را گرگ خورده ، با گريه از تحسر فراق يوسف نمىسازد . گريهء ابوبكر هم با حادثههاى بعدى و بلايى كه بر سر اهل بيت پيامبر آورد سازگار نيست . عمل بعدى او نشانگر اين حقيقت است كه آن گريه ، گريهء شوق بوده نه گريهء تحسّر !
هامش
( 1 ) . مغازى ، ج 1 ، ص 310 .
( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 71 .
( 3 ) . نساء ( 4 ) آيهء 41 .
( 4 ) . يوسف ( 12 ) آيهء 16 .