آگاه باشيد ! به تحقيق مردانى از امت مرا در محشر مىآورند و آنها را بهطرف چپ ( از جايگاه من ) مىبرند . آنگاه مىگويم : پروردگارا ! اينان اصحاب من هستند ! جواب مىآيد : تو نمىدانى پس از تو اينان چه حادثههايى را آفريدند . آنگاه من همانند عبد صالح ، عيسى بن مريم مىگويم : . . . .
بدينسان رسول اكرم صلى الله عليه و آله نگرانى خود را ابراز مىكرد كه اصحابش چه حادثههايى پس از ارتحالش ، به بار خواهند آورد . مراد از حادثهها
ما أحدَثوا بعدَك
آن نيست كه آنان مرتكب گناهى شدند . چون ارتكاب گناهان موجب فسق است اگر چه گناه كبيره باشد .
بلكه مراد از فتنههايى است كه موجب ارتداد و مخالفت با كسى است كه رسول اكرم صلى الله عليه و آله آن را به وصايت خود نصب فرموده بود ؛ زيرا به اجماع مسلمانان « 1 » حادثهء مهم ديگرى جز مسئلهء خلافت و ولايت بلافاصله پس از مرگ اتفاق نيفتاده تا موجب ارتداد و خروج از دين و رجوع به اعقاب باشد .
بنابراين طبق رواياتِ صحيح بخارى و منابع ديگر « 2 » نگرانى شديد رسول اكرم ثابت مىشود و هم هشدار آن بزرگوار ، كه نه فقط بزرگان اصحاب ، مرتد مىشوند ، بلكه به حكم خطبهء حجة الوداع نگرانى اكثر مسلمانان بود كه در خطر ارتداد قرار مىگيرند .
چه نگرانى بالاتر از آن كه آن همه زحمت و جان فشانى ، دست خوش ملعبهء چند رياستطلب واقع گردد .
واقدى مىگويد :
طلحة بن عبيدالله و ابن عباس و جابر بن عبدالله ( ظاهراً انصارى باشد ) مىگويند :
رسول خدا صلى الله عليه و آله بر كشتهشدگان احد نماز خواند و فرمود : من بر اينان شاهد و گواهم . ابوبكر گفت : يا رسول الله ! آيا آنان برادران ما نيستند كه اسلام آوردند ، به همانگونه كه ما اسلام
هامش
( 1 ) . چنانچه شهرستانى ( متوفاى 548 ) در كتاب ملل و نحل ، ج 1 ، ص 16 ، مىگويد : و أعظمُ خلافٍ بينَ الأمّةِ خلافُ الإمامةِ إذْما سَلَّ سيفٌ في الإسلامِ على قاعدةٍ دينيّةٍ مثل ما سلّ علَى الإمامةِ في كلّ زمانٍ ؛ بزرگترين اختلاف در امت اسلامى ، اختلاف امامت است . چه اين كه هيچگاه دربارهء هيچ اصلى از اصول اسلام به مثل امامت ، شمشير كشيده نشده است .
( 2 ) . فتح البارى ، ج 13 ، ص 32 .