نوراً أمْشي به فِي الناسِ . « 1 »
همين راهها و منفذهاى روح انسان كه نور و كمال را در خود جاى مىدهد ، انسان را با وجود مشتركات زياد با حيوان ، از حيوان جدا مىسازد و چنين كمالى قطعاً در حيوان نيست .
عوامل تكامل روح انسان
خلاصه ، سه چيز در تكامل روح انسان ضرورى است تا به كمال خود برسد :
1 . وجود زمينه و دريچهاى درونى براى پذيرش كمال خارج . در دعا وارد شده است :
اللهمّ افْتَحْ مَسامَع قلبي لِذكرك ؛ « 2 »
بارالها ! گوشهاى قلب مرا به ذكر خودت باز كن .
و نيز در روايتى از امام صادق عليه السلام نقل شده :
إنَّ اللهَ تباركَ و تعالَى اذا أرادَ بِعبدٍ خَيراً نَكَتَ في قَلبه نُكتةً مِن نورٍ و فَتَحَ مسامعَ قلبِه ؛ « 3 »
وقتى كه خداى متعال خيرى را براى بندهاى اراده فرمايد ، نقطهاى از نور در قلب او رقم مىزند و گوشهاى قلبش را باز مىكند .
در اين روايت به وجود منفذ و دريچه در وجود انسان تصريح مىفرمايد كه انسان به اين وسيله مىتواند با عالم خارج ارتباط پيدا كند . چنين ارتباطى وقتى در انسان پيدا مىشود كه ذهن از كدورات ، صاف شده و همراه با صفا باشد . چنان كه مولاى متقيان عليه السلام اشاره مىفرمايد :
و قسماً لايَعرِفُه إلّامَن صَفا ذهنُه ، و لَطُفَ حسُّه ، و صحَّ تَميّزُه ، فَمَن شَرَح اللهُ صدرَه لِلإسلام . . . ؛ « 4 »
فهم قسمتى ديگر از قرآن فقط نصيب آنانى خواهد شد كه خدا سينه آنان را به اسلام بازكرده و داراى صفاى ذهن و لطافت حس و صحت تشخيص باشند . . . .
هامش
( 1 ) . اين نور در آخرت مجسم خواهد شد : « يَوْمَ تَرَى المُؤْمِنِينَ وَالمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ » ؛ روزى فرا خواهد رسيد كه مؤمنين و مؤمنات را در حالى خواهى ديد كه نورشان از طرف راست در پيش روى آنان حركت خواهد كرد . . . ( حديد ( 51 ) آيه 12 ) .
( 2 ) . مفتاح الفلاح ، دعاى پس از نافله .
( 3 ) . نورالثقلين ، ذيل آيهء « فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ . . . » .
( 4 ) . همان ، ذيل همان آيه .