در روز قيامت كه همگى در محكمه عدل الهى ، آشكار مىشوند . ضعيفان و زيردستان به مستكبران مىگويند ، از پيروان شما بوديم . آيا شما مىتوانيد عذاب الهى را اندكى تخفيف دهيد ؟ در جواب مىگويند : اگر ما شامل هدايت الهى بوديم البته شما را هدايت مىكرديم و هم اكنون چه استقامت كنيم و يا بىتابى هيچ چارهاى نداريم . وقتى كه گروههاى جهنم و بهشت مشخص مىشود ، شيطان مىگويد : خدا به شما وعدهء حقى داد ومخالفت كرديد و من هم شما را بازور وادار نكردم جز اين كه شما را دعوت كردم و شما اجابت نموديد . پس مرا ملامت نكنيد و خود را ملامت كنيد . نه من فرياد رس شما ، و نه شما فرياد رس من هستيد .
به راستى من از قبل ، به آنچه شما شرك قرار مىداديد كافر بودم . براى ستمگران عذاب دردناكى است .
مسئوليت همگانى در برابر داعيان گمراهى
در اين گفتوگو ، اين حقيقت مجسم شده كه تمام انسانها در مقابل داعيان گمراهى مسئولند و بايد بر اساس مسئوليت خود عمل نمايند .
بر اساس « ذُرِّيَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ » ؛ « 1 » رشتهء نبوت گرچه به ظاهر جدا از هم ديده مىشود ؛ ولى يك واحد را تشكيل داده و بعضى ، از بعضِ ديگرند و اختلافى ندارند .
بر اين اساس ، مىبينيم كه مولاى متقيان عليه السلام در خطبهء صفّين تمام مردم را مسئول مىداند :
و لكن من واجب حقوق الله على عباده النصيحة به مبلغ جهدهم ، و التعاون على إقامة الحقّ بينهم و ليس امرؤ - و إن عظمت في الحق منزلته و تقدّمت في الدين فضيلته - بفوق أن يعان على ما حمّله الله من حقّه و لا امرؤ - و إن صغرته النفوس ، و اقتحمته العيون - بدون أن يعين على ذلك أو يعان عليه . . . . « 2 »
ليكن از جملهء حقوق حتمى الهى بر بندگانش آن است كه به قدر توان بر اساس خلوص و
هامش
( 1 ) . آل عمران ( 3 ) آيهء 34 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، صبحى صالح ، ص 334 .