اى يهوديان ! اگر گمان مىكنيد فقط شما دوستان خدا هستيد آرزوى مرگ ( ملاقات خدا ) را بكنيد ؛ اگر راست گو هستيد . . . .
صورت استدلال چنين است :
أنتم ما تَتَمنّون الموتَ و كلّ وليّ يتمنَّى الموتَ فأنتم لَستُم بأولياء ؛
شما آرزوى مرگ نداريد و هر دوست خدا آرزوى مرگ ( ملاقات ) را دارد . پس شما دوست خدا نيستيد .
3 . ميزان اصغر ( شكل سوم ) و آن در اين آيهء شريفه است :
« وَما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذ قالُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَىءٍ » ؛ « 1 » هنگامى كه مىگويند : خدا به هيچ بشرى چيزى نازل نمىكند ، به آنچه كه شايستهء مقام الهى است آگاهى ندارند . . . .
يهوديان مىگفتند : خدا به بشر وحى نكرده و خدا اين تصور را شايستهء مقام خود نمىداند . دو مقدمهء نتيجه بخش اين مسئله را روشن مىسازد : موسى عليه السلام بشر است و بر او كتاب نازل شده است . پس ثابت مىشود به بعضى از افراد بشر كتاب نازل مىشود و اين ادعا كه اصلًا به بشرى كتاب نازل نمىشود باطل مىگردد . زيرا مقدمهء اوّل مشهود و محسوس است و در مورد مقدمه دوم هم كه به اعتراف خودشان برخى از تورات را آشكار و بسيارى از آن را مخفى مىداشتند . چنانچه در اين آيه مىفرمايد : « يبدونها و يخفون كثيراً » .
ميزان تلازم
آن عبارت است از قياس استثنايى متصل و روح اين قياس همان طورى كه از عنوانش پيداست ، بر اساس تلازم است ؛ يعنى چيزى لازمهء چيز ديگرى باشد و روشن است لازم ، همواره تابع وجود ملزوم است ، مثلًا مىگوييم : اگر خورشيد بتابد روز است . اين تلازم ميان طلوع شمس و وجود روز با تجربه احراز شده ، بعد مىگوييم : لكن خورشيد طلوع كرده . با وجود اين دو مقدمه تجربى و محسوس لازم مىآيد : روز موجود است .
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) آيهء 91 .