معتقد باشد و يقين نمايد با دليل ، به آنها به عنوان اساس دين اعتقاد داشته و با عمل ، آن اعتقادات را قوى و مستحكم سازد روشن مىشود . پس سعادت آدمى موقوف است بر درستى كردارش و آنهم موقوف است بر اصلاح فكر .
مركّب بودن توحيد از اثبات و نفى ، در نظر قرآن
با مختصر نظرى در آيات قرآن كريم كافى است كه تصديق كنيم اساس و زير بناى همه اعتقادات ، توحيد و بيزارى و تبرّى از شرك است . در اين اساس به آن اكتفا نشده كه جهان آفرينش ، خدايى واحد دارد و بس ، بلكه توحيد قرآن و اسلام ، مركّب از دو قسمت نفى و اثبات است و هر دو ، ركن اعتقادات قرآن و اسلام مىباشد . و شايد چون به اين زودىها نمىتوان به اين حقيقت رسيد فرمود : « وَما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ » ؛ « 1 » ايمان اكثر آنها آميخته به قسمى از شرك است .
اجمالًا دعوت انبيا و همهء سفيران وحى را اعلام مىنمايد : « وَلَقَدْ بَعَثْنا فِى كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَن اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطّاغُوتَ » ؛ « 2 » ما در هر امت و اجتماعى كه از بشر تشكيل شده ( در زمانهاى گذشته ) پيامبرانى برانگيختيم ( كه به آنها بگويد ) كه خدا را پرستش كنيد و از طاغوت اجتناب نماييد . در اين آيه مىبينيم اساس برنامه و زيربناى دعوت انبيا عليهم السلام فقط پرستش ذات يگانه نيست بلكه مركّب از پرستش خدا و اجتناب از طاغوت است .
و نيز در آيهء شريفه مىفرمايد : « لا إِكْراهَ فِى الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الغَىِّ » ؛ « 3 » اكراهى در دين نيست راه هدايت [ و جدايى آن از ] ضلالت روشن شد .
عالم ماديات ، وسيلهء ارتقا و صعود است و نسبت به جايگاه وسيع و امن جهانِ معنا ، حكم چاه تاريكى را دارد كه آدمى بايد خود را از آنجا خلاصى دهد و به ايوان رفيع ذوالعرش المجيد قدم بگذارد و نردبان آن عبارت است از « فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ
هامش
( 1 ) . يوسف ( 12 ) آيهء 106 .
( 2 ) . نحل ( 16 ) آيهء 36 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) آيهء 256 .