شرح
« قبل » از دليل عام ، وارد شده .
سؤال : اگر مولا ابتدا ، خاصّى را به نحو « لا تكرم زيدا العالم » بيان كرد لكن چند روز بعد ، عامّى را به نحو « اكرم كلّ عالم » بيان نمود ، حكم مسئله چيست ؟
الف : اگر فرضا مولا روز شنبه فرموده : « لا تكرم زيدا العالم يوم الجمعة » و روز دوشنبه گفته : « اكرم كلّ عالم يوم الجمعة » يعنى : هنوز وقت عمل به خاص نرسيده ، دستور عمومى او صادر شده در اين صورت هم مسلّما مسألهء تخصيص ، مطرح است و لزومى ندارد ، دليل مخصّص ، بعد از دليل عام يا مقارن با عام وارد شود بلكه اگر قبل از عام هم - به نحو مذكور - وارد شود ، عنوان مخصّصيّت دارد و لذا ما در تخصيصات روايات ، نسبت به عمومات ، اين مسئله را ملاحظه نمىكنيم كه آيا مخصّص قبلا وارد شده يا بعدا .
ب : اشكال در اين فرض است كه : اگر ابتدا دليل خاص ، وارد شود ، وقت عمل به آنهم بگذرد سپس دليل عامّى وارد شود ، حكمش چيست ؟
دو احتمال ، مطرح است : 1 - « خاص » ، داراى عنوان مخصّصيّت است زيرا مانعى براى مخصّصيّت آن وجود ندارد ، اگر بگوئيد تأخير بيان از وقت حاجت ، جائز نيست ، مىگوئيم بيان « قبلا » واقع شده و زمان عمل به « خاص » قبلا بوده - نه وقت عمل به عام .
دليل مخصّصى ، وارد شده ، وقت عمل به آنهم حاضر شده سپس عامّى از ناحيهء مولا صادر شده لذا مىگوئيم مانعى ندارد كه دليل خاص ، مخصّص عام باشد و مستلزم تأخير بيان از وقت حاجت نيست زيرا منظور از وقت حاجت ، زمان حاجت به عام است نه وقت حاجت عمل به خاص .
2 : دليل عام ، ناسخ دليل خاص است زيرا همانطور كه شرائط تخصيص در دليل مخصّص تحقّق دارد ، شرائط نسخ هم در دليل عام ، موجود است و مانعى ندارد « عام » عنوان ناسخيّت پيدا كند ، حكمى قبلا بيان شده ، وقت عمل به آنهم حاضر شده سپس دليل عام بر خلاف آن حكم دلالت مىكند لذا مىگوئيم در دليل عام ، شرائط ناسخيّت ،